Co warto przeczytać

Pióra. Identyfikacja gatunków rzadkichMarian Cieślak, Bolesław DulNatura Publishing Hause 2009, s. 320Wprowadzona niemal ćwierć wieku temu strefowa ochrona rzadkich gatunków ptaków stała się skutecznym narzędziem nie tylko w ratowaniu zagrożonych gatunków, ale i w realizacji idei zrównoważonej gos-podarki leśnej. Leśnikom biorącym w niej czynny udział przez wiele lat brakowało pomocy merytorycznej pozwalającej identyfikować gatunki bez konieczności bezpośredniej obserwacji ptaków. Taka pomoc pojawiła się w 1999 r. w postaci „Atlasu piór rzadkich ptaków drapieżnych” tego samego autorstwa, co prezentowana dziś książka.

Poradnik dla właścicieli lasów prywatnychPiotr Gołos (red.)IBL 2009Właściciele lasów prywatnych powinni się spieszyć, ponieważ prezentowana książka ma bardzo niski nakład, a może stanowić dla nich nieocenioną pomoc w poruszaniu się po lesie. I nie chodzi tu o możliwość zgubienia się we własnych chaszczach, lecz o lepsze poznanie specyfiki gospodarowania w lasach prywatnej własności. Poradnik przygotowany został przez kilkunastu specjalistów, na co dzień pracujących w IBL, LP oraz starostwach powiatowych, do których należy nadzór nad tym rodzajem lasów. Książka rozpoczyna się przedstawieniem sytuacji lasów prywatnych w Polsce i niektórych krajach europejskich. Później omawia prawne aspekty gospodarki leśnej, prezentując m.in. ich tło historyczne, kwestie nadzoru i opodatkowania, obowiązki właścicieli lasów, wymogi wynikające z konieczności ochrony gruntów leśnych, a także zasady obowiązujące przy zalesieniach. Omówione zostały również zasady korzystania z pomocy finansowej oraz doradztwa w kwestiach zalesienia.

Zespoły leśne Polski J. M. Matuszkiewicz PWN 2008 Książka znanego geobotanika powinna zainteresować wszystkich leśników. Stanowi bowiem kompendium wiedzy o różnorodności zespołów leśnych w naszym kraju. Oparta jest zarówno na najnowszej wiedzy, jak i badaniach sprzed wielu lat, dzięki którym możliwe jest ustalenie współczesnego statusu niektórych zbiorowisk, a także dość precyzyjne opisanie zasięgu ich występowania. Publikacja jest też pierwszym całościowym opracowaniem wszystkich zbiorowisk leśnych występujących w Polsce. Jej waga jest szczególna również z innego powodu, o którym autor pisze następująco: prowadzona od wielu lat współpraca fitosocjologów z naukowcami-leśnikami zaczyna przynosić coraz lepsze efekty. Coraz mniej mamy zastrzeżeń do typologii leśnej i leśnej klasyfikacji siedlisk. Z nadzieją oczekujemy na „renaturalizację” lasów. Chodzi zapewne o mniej szablonowe podejście do hodowli lasu i odejście od monokultur sadzonych bez względu na jakość i zróżnicowanie siedlisk. Czyli o powrót do natury.

Ochrona środowiska przyrodniczego red. G. Dobrzański PWN 2008Książkę najprościej określić jako próbę prezentacji szerokiego spojrzenia na problem ochrony środowiska. Pewnie można się sprzeczać, czy nie jest to zbyt ogólne potraktowanie tematu, jednak odbiorca, który poszukuje szerokiej, acz podstawowej wiedzy o problemie uzna, że jest to próba udana. Największą zaletą książki jest interdyscyplinarny charakter. Autorzy pokusili się o prezentację wiedzy z różnych dziedzin wiążących się bezpośrednio z ochroną przyrody i środowiska. O tym, że ich praca była potrzebna, przekonują przytaczane liczby, przedstawiające procentowy udział obywateli świadomych ekologicznie w całej populacji. W 1992 r. odsetek ten wynosił 34%, a w 2004 r. tylko 16%. Co gorsze w 2002 r. tylko 24% Polaków uznawało degradację środowiska za ważne zagrożenie cywilizacyjne.

Uszkodzenia drzew leśnychJanusz Szałkiewicz PWRiL 2009, s. 357Jedną z podstawowych zasad ochrony lasu jest szybkie rozpoznanie sprawcy uszkodzenia drzewa lub drzewostanu i określenie skali tego zjawiska. Prezentowana książka pomoże ustalić, kto lub co zaatakowało drzewa w lesie czy ogrodzie.

Polska nawigator turystycznyTomasz Kaliński (red.)Carta blanca 2009, s. 640  Prezentowana książka należy do bogatej serii „nawigatorów turystycznych” przygotowanych przez wydawnictwo należące do PWN. Niedawno opisywaliśmy inny jego tom pt. „Parki narodowe”. Zdecydowanie krótsze opisy obszarów chronionych znajdziemy również w przedstawianym nawigatorze, który nastawiony jest przede wszystkim na prezentację wytworów kultury materialnej. Wartym podkreślenia jest fakt, że pokrótce przedstawiono tu również zagraniczne odpowiedniki parków narodowych znajdujących się na krańcach naszego kraju. Co ważne, zilustrowano je również mapkami, na których znajdziemy informacje o najciekawszych obiektach wartych odwiedzenia. Prócz map parków narodowych znajdziemy tu również bardzo liczne plany miast, czasem tylko ich najciekawszych fragmentów. Oczywiście wszystkie pełne są piktogramów z nazwami muzeów, zamków, pałaców, kościołów i innych proponowanych do odwiedzenia budowli. W książce znajduje się także typowy samochodowy atlas Polski z pełną siecią dróg asfaltowych.

Poszukiwanie postrzałków zwierzyny płowej i czarnejAndrzej Gembarzewski, Gustaw MatuszewskiWydawnictwo Świat 2008, s. 47Rynek książki leśnej i łowieckiej wzbogacił się o kolejny tytuł, próbujący wypełnić lukę w polskiej literaturze tematu. Ma ona charakter poradnika, a porusza trudny i niewdzięczny problem, który w ostatnim czasie staje się kanwą coraz liczniejszych ataków na środowisko myśliwych ze strony przeciwników polowań. Temat postrzałków nie jest publicznie zbyt często podnoszony przez nemrodów, a i w podręcznikach łowiectwa nie poświęca się mu wystarczająco miejsca.

Monitoring ptaków lęgowychPrzemysław Chylarecki, Arkadiusz Sikora, Zbigniew Cenian (red.)GIOŚ 2009, s. 615Dodajmy od razu, że podtytuł brzmi: „Poradnik metodyczny dotyczący gatunków chronionych Dyrektywą Ptasią”. Bez wątpienia jest to jedna z najważniejszych książek w dziejach polskiej ornitologii, a do tego jedna z najbardziej potrzebnych w obliczu zmian zachodzących w środowisku przyrodniczym. Bez wiedzy o zmianach liczebności gatunków, a więc i ich reakcji na ludzką ingerencję w ekosystemy, trudno podejmować działania ochronne. Trudno również było wymagać skuteczności w ochronie przyrody, skoro śledzenie zmian nie było prawnie usankcjonowany. Przyjęcie zapisów Dyrektywy Ptasiej wymogło na naszym kraju zmianę tej sytuacji. Jej efektem jest rozpoczęcie monitoringu ptaków przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska oraz prezentowana książka.

Nadleśnictwo AugustówRoman RogozińskiNadleśnictwo Augustów 2009, s. 128Fotografie Dariusza Karpa i Andrzeja Stachurskiego zdobią wydany niedawno album poświęcony południowej części Puszczy Augustowskiej. Tak jak współczesne leśnictwo, tak zdjęcia i towarzyszący im tekst prezentują nie tylko walory przyrodnicze i gospodarcze lasów, ale i ich rolę w życiu człowieka, edukacji oraz kulturze. Album nie jest więc fotograficzną „laurką” dla Nadleśnictwa, ale zdecydowanie pełni też rolę edukacyjną, opowiadając o lesie i powiązanych z nim elementach przyrody. W książce znajdziemy bowiem również rozdziały poświęcone łąkom, rzekom, kanałom i jeziorom, wśród których szczególne miejsce zajmują suchary, czyli bezodpływowe jeziora dystroficzne. Zauważalny jest również nacisk kładziony w tekście na rolę puszczy w ochronie przyrody. Nadleśnictwo leży w otulinie Biebrzańskiego Parku Narodowego, a na jego terenie znajduje się również kilka rezerwatów, ze sławnym „Kuriańskim Bagnem”, będącym największą krajową ostoją głuszca.

Od siekiery, czyli wstęp do toporologiiEdward MarszałekRuthenus 2009, s. 144Prawdę pisze we wstępie Edward Balwierczak, dyrektor RDLP w Krośnie, że nie ma w dziejach leśnictwa narzędzia, które odegrałoby w nim większą rolę. Po lekturze książki można też odnieść wrażenie, że niewiele jest sprzętów codziennego użytku, które wpisałyby się tak mocno w liczne dziedziny naszego życia. Ba, od których tak wiele w naszym życiu zależało i wciąż zależy. Jak przekonuje autor „Od siekiery…”, cywilizacyjny rozwój Europy zawdzięczamy właśnie wynalezieniu siekiery. Wydawałoby się, że pisanie książki o przedmiocie tak prostym, może wręcz banalnym, to przesada. Wszystkich, którzy tak sądzą, odsyłam do lektury, bo okazuje się, że historia tego narzędzia jest nie tylko stara, ale i bardzo bogata. Również symbolika oraz nazewnictwo związane z siekierą i od niej się wywodzące jest obfite. Kto, prócz autora książki, wie dziś, czym jest bindas lub ćwiła? Może kilku starszej daty cieśli, ale nie podejrzewam, by mieli oni pojęcie, czym jest i jak dużą odległoÊć oznacza klikowisko, czyli odległość, z jakiej usłyszeć możemy odgłos siekiery na zrębie.