Drzewo w krajobrazie kulturowym

25 października 2016 12:22 2016 Wersja do druku

Drzewo w krajobrazie kulturowym
E. M. Zaraś-Januszkiewicz
Wyd. SGGW 2015, s. 278

„Nie było nas, był las…” zwykli mawiać leśnicy. Drzewa towarzyszą nam od zawsze i są zakorzenione w naszej cywilizacji od zarania dziejów. Odniesienia do nich można znaleźć w praktycznie każdej dziedzinie życia.


W medycynie (drzewo oskrzelowe), w religii (Drzewo Życia, Drzewo Poznania Dobra i Zła), literaturze, sztuce, architekturze, muzyce i wielu, wielu innych. Są po prostu nieodzownym elementem kultury. O zebranie przykładów ich obecności w krajobrazie kulturowym pokusiła się Ewa Zaraś-Januszkiewicz.

W zestawieniu znalazły się drzewa i krzewy iglaste (siedem gatunków), drzewa i krzewy liściaste (51 gatunków) oraz pnącza (cztery gatunki). Autorka prezentuje garść informacji botanicznych na temat poszczególnych roślin, podaje regionalne nazwy gatunków. Krótkie noty uzupełniają rozważania o pozycji danego drzewa w tradycji polskiej, europejskiej czy innych krajów. Dowiadujemy się np. o azjatyckich wierzeniach sprzed 3 tys. lat dotyczących sosny. Czczonej jako drzewo wzmacniające organizmy żywych i dusze umarłych. O niezwykłym zwyczaju rytualnego picia herbaty pod sosnami. O sadzeniu sosen na grobach czy wykorzystaniu ich w ikebanie.

Autorka w opracowaniu przygląda się też znaczeniu gatunków w medycynie, podając ich walory lecznicze i zastosowanie. Przytacza ich symbolikę i związane z nimi legendy. W przypadku wielu gatunków nie mogło zabraknąć ich znaczenia w kuchni. Dowiemy się m.in., co grozi po spożyciu zbyt wielu bukwi i jak przygotować nalewkę z kasztanowca. Przywołując przykłady występowania poszczególnych roślin w literaturze, kulturze słowa autorka przytacza, często obszerne, cytaty z wierszy czy ludowych powiedzeń. Dla niektórych gatunków udało się sięgnąć po symbolikę w heraldyce lub odznaczeniach.

Słabą stroną publikacji są niestety zdjęcia. Kilka stron kredowego, błyszczącego papieru można było wykorzystać znacznie lepiej niż na publikację niewielkich, niezbyt dobrych jakościowo zdjęć.

UZ