Centrum Ochrony Mokradeł (COM) przygotowało projekt strategii ochrony obszarów wodno-błotnych na zlecenie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Strategię opracował Międzyresortowy Zespół ds. Obszarów Wodno‑Błotnych pod przewodnictwem Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Konsultacje społeczne zakończyły się 23 lutego. W skład zespołu wchodzą m.in. przedstawiciele resortów rolnictwa, infrastruktury, finansów, obrony narodowej oraz eksperci i naukowcy.

Reakcja na zmiany klimatu

Projekt pozwoli zmierzyć się z aktualnymi wyzwaniami, takimi jak susza i inne skutki zmian klimatycznych w naszej szerokości geograficznej. Nawet teraz, pomimo teoretycznie dosyć wilgotnej, śnieżnej i mroźnej zimy, kilka ostatnich tygodni doprowadziło ściółkę leśną i wierzchnią warstwę gleby do znacznego przesuszenia. Na najbliższy czas również nie są prognozowane większe ilości opadów dla całego kraju.

Możliwe dotacje dla rolników

Strategia zawiera propozycje nowych mechanizmów wsparcia finansowego dla rolników. Dotacje będą przyznawane za dobrowolne działania na rzecz poprawy retencji wody i stanu gleb organicznych. Jest to szansa na uzyskanie dodatkowych płatności za przeciwdziałanie suszy. Takie działania mogą wspomóc spowolnienie odpływu wody gruntowej z działek rolnych.

Dokument proponuje rozwiązania pozwalające utrzymać rolnicze użytkowanie gleb torfowych, a zarazem wzmacniać lokalną gospodarkę. Eksperci podkreślają, że długotrwałe przesuszenie torfowisk prowadzi do degradacji gleby. Dlatego konieczne jest poprawienie jej uwodnienia. Nie oznacza to jednak pełnego odtwarzania bagien, ponieważ wiele torfowisk nie może zostać ponownie zabagnionych. Kluczowe jest więc znalezienie kompromisu między produkcją a ochroną gleb, m.in. przez rozwój tzw. nowoczesnego rolnictwa bagiennego (paludikultury).

Nieuzasadnione obawy

Mimo obaw społecznych, strategia nie stworzy nieograniczonej możliwości wykupu gruntów prywatnych. Sprzedaż nastąpi tylko za zgodą właściciela i na zasadach rynkowych. Według COM bezpodstawne są również tezy, że projekt jest zagrożeniem dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Głosy dotyczyły głównie produkcji mlecznej. Specjaliści z COM podkreślają, że realnym zagrożeniem są coraz częstsze i dłuższe okresy suszy.

Lasy Państwowe pełnią kluczową funkcję w ochronie obszarów bagiennych i retencji wodnej, dlatego bardzo istotne jest holistyczne podejście do rolnictwa i leśnictwa. Krajobraz rolno-leśny z dobrze opracowaną strategią retencyjną może stanowić klucz do zminimalizowania zagrożenia suszą.