Kobieta szefową lasów państwowych

Zgodnie z decyzją fińskiego rządu, stanowisko dyrektora Gospodarstwa Leśnego Metsähallitusa (MM Oy) objęła 1 stycznia 2026 r. Karoliina Niemi. Dotychczasowy dyrektor MM Oy, Jussi Kumpula, przeszła na emeryturę na koniec 2025 r., po dziesięciu latach sprawowania tej funkcji i kilkudziesięciu latach pracy w fińskim państwowym gospodarstwie parkowo-leśnym Metsähallitus.

Karoliina Niemi przychodzi do Metsähallitusa z fińskiej Federacji Branż Bazujących na Leśnych Zasobach Drzewnych (Metsäteollisuus), w której od 2019 r. pełniła funkcję dyrektora ds. leśnych. Wcześniej pracowała w Centralnym Związku Producentów Rolnych i Właścicieli Lasów (MTK), Fińskim Instytucie Badawczym Leśnictwa oraz w Ministerstwie Rolnictwa i Leśnictwa. Karoliina Niemi ma stopień doktora w dziedzinach leśnictwa i ekofizjologii roślin.

Niegiełdowa spółka akcyjna Gospodarstwo Leśne Metsähallitusa zapewnia ok. 90% przychodów gospodarczego segmentu fińskiego państwowego gospodarstwa parkowo-leśnego Metsähallitus. Segment ten ma w swojej pieczy 3,5 mln ha fińskich państwowych lasów wielofunkcyjnych. Zatrudnia przeciętnie 580 pracowników, w tym ok. 450 osób na stanowiskach nierobotniczych. Rocznie pozyskuje przeszło 6 mln m3 drewna przy przyroście rzędu 13 mln m3.

Źródło: www.metsa.fi

Przejazdowa kontrola stanu dróg leśnych

U naszych zachodnich sąsiadów jest 574 tys. km dróg leśnych, które wymagają bieżącego utrzymania i których stan powinien być regularnie kontrolowany. Aby uprościć proces kontrolny i zwiększyć jego efektywność kosztową, naukowcy opracowali w ramach projektu badawczego Contura system pomiarowy, który automatycznie rejestruje stan dróg leśnych podczas jazdy oraz określa niezbędne działania konserwacyjne i związane z nimi koszty. Koordynatorem projektu była Wyższa Szkoła Nauk Stosowanych w Erfurcie.

Niedostatecznie oczyszczone pobocza, nieefektywny drenaż i inne niedostatki stanu technicznego dróg ograniczają ich użytkowanie i znacznie zwiększają nakłady finansowe oraz materiałowe na czynności konserwacyjne. Dlatego duże znaczenie ma wczesne identyfikowanie źródeł uszkodzeń i podejmowanie odpowiednich działań zaradczych.

Naukowcy zamontowali na pick-upie czujniki optyczne, które podczas jazdy skanują całą przestrzeń drogi, gromadząc informacje o stanie jej skrajni, nawierzchni, poboczy i rowów odwadniających. W przypadku zamontowania czujników na przyczepie samochodowej możliwe jest pozyskiwanie niezbędnych danych podczas rutynowych jazd drogami leśnymi. Oprogramowanie oparte na sztucznej inteligencji analizuje wyniki pomiarów i na ich podstawie klasyfikuje drogi wedle ich stanu. We współpracy z naukowcami z siostrzanego projektu Intelliway realizatorzy projektu Contura zdefiniowali cztery klasy stanu dróg leśnych. Ostatecznie system Contura określa niezbędne czynności remontowe i sporządza dla leśników i właścicieli lasów katalog działań wraz ze stosownymi kosztorysami. Wg twórców systemu, profilaktyczne czynności konserwacyjne pozwalają na zaoszczędzenie nawet 80% kosztów utrzymania dróg.

Projekt został sfinansowany przez Federalne Ministerstwo Rolnictwa, Wyżywienia i Ojczyzny (BMLEH) za pośrednictwem Agencji ds. Surowców Odnawialnych (FNR).

Źródło: www.forstpraxis.de

Ochrona przyrody priorytetową funkcją 30% lasów państwowych

Irlandzki koncern państwowy Coillte, w którego skład wchodzi jednostka zarządzająca lasami państwowymi Irlandii (segment Coillte Forest), ogłosił we wrześniu 2025 r. ukończenie ważnego etapu na drodze podnoszenia stopnia ochrony bioróżnorodności: zwiększenie udziału lasów o priorytetowej funkcji ekologicznej w całości zarządzanej przez siebie powierzchni z 20% do 30%. Zgodnie z założeniami długookresowej strategii Coillte odsetek lasów o priorytetowej funkcji ekologicznej ma ostatecznie sięgnąć 50%.

Zwiększanie stopnia ochrony bioróżnorodności ułatwia system BioClass – oparty na podstawach naukowych proces identyfikacji i klasyfikacji wartości ekologicznej siedlisk, opracowany przez Coillte. Stosując ten system, zespół ekologów i leśników Coillte systematycznie klasyfikuje obszary według ich wartości przyrodniczej. Na podstawie wyników tej klasyfikacji Coillte identyfikuje siedliska kluczowe dla ochrony bioróżnorodności i opracowuje specjalne plany zarządzania nimi.

Program „Lasy dla przyrody” to jeden z czterech strategicznych filarów długoterminowej wizji, jaką Coillte ma w stosunku do swoich posiadłości leśnych. Jesteśmy dumni, że przed terminem osiągnęliśmy ten kluczowy cel etapowy – cieszy się Mark Carlin, dyrektor segmentu Coillte Forest, i dopowiada: – Patrząc w przyszłość, pozostajemy zaangażowani w realizację naszej długookresowej ambicji, jaką jest zwiększanie powierzchni naszych posiadłości zarządzanych przede wszystkim z myślą o przyrodzie, a zarazem dbanie o to, aby produkcyjne części posiadłości Coillte były starannie zagospodarowywane pod kątem zapewnienia długookresowych dostaw certyfikowanego drewna irlandzkiego, pozyskiwanego w ramach zrównoważonego użytkowania lasu.

Strategiczna wizja Coillte dotycząca lasów zakłada optymalizację wkładu koncernu w osiąganie celów klimatycznych Irlandii i obejmuje szereg działań mających na celu absorbcję ok. 28 mln t CO2 z atmosfery do 2050 roku. Coillte zapowiada intensyfikację działań proklimatycznych oraz wyznaczenie sobie nowych, ambitnych celów w zakresie ochrony bioróżnorodności i zabezpieczania rekreacyjnej funkcji swoich lasów.

Oprócz segmentu leśnego, zarządzającego lasami państwowymi o powierzchni ok. 370 tys. ha, w skład koncernu Coillte wchodzą: segment usług bazujących na rozporządzaniu nieruchomościami gruntowymi (Land Solutions) i segment produkcji płyt drewnopochodnych (Medite Smartply). Macierzystą firmą koncernu jest spółka typu DAC (sp. z o.o. o wyznaczonym przedmiocie działalności) należąca w całości do państwa irlandzkiego. Powierzchnia wszystkich gruntów znajdujących się pod zarządem Coillte wynosi 440 tys. ha, co stanowi 7% powierzchni Irlandii. Segment leśny pozyskuje rocznie ok. 3 mln m³ drewna. W 2024 r. przychody i zysk operacyjny całego koncernu wyniosły odpowiednio 389,9 mln euro (ok. 1,7 mld zł) i 18,7 mln euro (ok. 79,9 mln zł). Przychody samego segmentu leśnego sięgnęły 115,5 mln euro (ok. 493,8 mln zł).

Źródło: www.coillte.ie

Sprzęt akumulatorowy w lasach państwowych

W ramach projektu pilotażowego Lasy Badenii-Wirtembergii ForstBW sprawujące pieczę nad badeńsko-wirtemberskimi lasami państwowymi wyposażyły 100 swoich wykwalifikowanych robotników leśnych w sprzęt akumulatorowy do prac leśnych. Zastąpił on dotychczas użytkowany sprzęt spalinowy. ForstBW jest pierwszym niemieckim państwowym gospodarstwem leśnym, które wdraża technologię akumulatorową na tak dużą skalę.

W projekcie pilotażowym uczestniczą cztery nadleśnictwa. Wszystkie 21 nadleśnictw ForstBW ma się przestawić na sprzęt akumulatorowy do 2027 roku. W pierwszym rzędzie maszyny akumulatorowe mają być stosowane do cięć pielęgnacyjnych i pozyskiwania drewna w drzewostanach o cienkich wymiarach drzew. Pozyskiwanie drewna w drzewostanach o grubych wymiarach drzew pozostanie jednak jeszcze przez pewien czas domeną maszyn spalinowych. – Mamy nadzieję i oczekujemy, że w przyszłości sprzęt akumulatorowy będzie mógł być stosowany również w pełnym zakresie do pozyskiwania drewna. Pozwoli nam to w jeszcze większym stopniu zmniejszyć obciążenie ludzi i środowiska w lesie – wierzy Max Reger, prezes ForstBW.

Szczególnym wyzwaniem jest zapewnienie źródeł zasilania akumulatorów w lesie. ForstBW zakłada, że w ciągu jednego dnia roboczego jeden robotnik zużywa energię trzech akumulatorów. Do użytkowania jako mobilnej stacji zasilania w lesie ForstBW przystosowało, we współpracy z firmą Stihl, przyczepę do samochodu osobowego. Przyczepa jest wyposażona w szereg ładowarek, które są w ciągu sześciu godzin w nocy zasilane z sieci (podczas postoju w bazie).

Zalety sprzętu akumulatorowego są oczywiste: mniejszy hałas, brak bezpośredniej emisji spalin i mniejsze drgania. ForstBW postrzega technologię akumulatorową jako przyszłość leśnej infrastruktury maszynowej.

ForstBW działa w formie przedsiębiorstwa państwowego. Ma pod swoim zarządem ok. 310 tys. ha lasów, czyli mniej więcej 1/4 powierzchni leśnej landu Badenia-Wirtembergia. Zatrudnia ok. 1,9 tys. pracowników, w tym ok. 760 robotników leśnych. Rocznie pozyskuje ok. 2,4 mln m³ drewna.

Źródło: www.forstpraxis.de

Biznes nieruchomościowy przy kancelariach leśniczych

Austriackie Lasy Związkowe (ÖBf), zarządzające lasami państwowymi Republiki Austrii, na początku listopada 2025 r. w miejscowości Erpfendorf w Tyrolu oficjalnie otwarły swój kolejny ośrodek leśniczych. Zgodnie z koncepcją administracyjną ÖBf pojedyncze kancelarie leśniczych są sukcesywnie zastępowane właśnie ośrodkami leśniczych, które z reguły służą kilku leśniczym i innym specjalistom ÖBf jako zaplecze kancelaryjno-magazynowe. Ośrodki te są wznoszone w nowoczesnej technologii szkieletowej, bazującej na systemie konstrukcji z drewna litego, i na ogół wyposażane w instalacje fotowoltaiczne oraz stacje ładowania elektrycznego. Przy ośrodkach leśniczych są zazwyczaj budowane, również z drewna litego, kompleksy mieszkalne, które ÖBf przeznaczają na wynajem stanowiący już od wielu lat istotne źródło przychodów austriackiego państwowego gospodarstwa leśnego. Do tej pory ÖBf zbudowały łącznie 19 nowoczesnych ośrodków leśniczych.

Ośrodek leśniczych w Erpfendorfie służy pracownikom leśnictw Kössen i Fieberbrunn. Przy ośrodku został wzniesiony budynek mieszkalny z apartamentami do wynajęcia. – W ciągu ostatnich dziesięciu lat zainwestowaliśmy ponad 110 mln euro w rozwój działu nieruchomości. Przede wszystkim nasz własny zespół budowlany zrealizował na terenie ÖBf ponad 40 dużych przedsięwzięć nieruchomościowych urzeczywistniających ideę zrównoważonego rozwoju. W miarę możliwości sami opracowujemy nasze projekty nieruchomościowe i zarządzamy nimi, dzięki czemu zachowujemy substancję majątkową i zwiększamy wartość dodaną w regionie – tłumaczy Georg Schöppl, członek zarządu ÖBf odpowiedzialny za finanse i nieruchomości.

Oprócz powierzchni biurowej z infrastrukturą dla 14 pracowników nowy ośrodek leśniczych obejmuje jasną salę konferencyjną, archiwum, mały warsztat oraz, w sąsiednim skrzydle, pomieszczenie do gromadzenia i przechowywania tusz. Otwarta przestrzeń biurowa sprzyja wymianie wiedzy między pracownikami, a zarazem zapewnia więcej miejsca na kontakt z klientami. Sąsiedni, dwukondygnacyjny budynek mieszkalny składa się z pięciu nowoczesnych apartamentów o powierzchni od 35 mdo 90 m2. Wszystkie jednostki mieszkalne znalazły już najemców. ÖBf powierzyły wykonawstwo całej inwestycji, której łączna wartość sięgnęła
3 mln euro, partnerom regionalnym.

W naszych projektach budowlanych kładziemy szczególny nacisk na materiały ekologiczne i odnawialne źródła energii. Zrównoważony rozwój jest dla Austriackich Lasów Związkowych najważniejszym priorytetem – nie tylko w gospodarce leśnej, lecz także we wszystkich innych zakresach działalności, takich jak rozwój nieruchomości, energia odnawialna czy usługi – podkreśla Georg Schöppl. W konstrukcji nowego budynku w Erpfendorfie zastosowano głównie lokalne drewno modrzewiowe i świerkowe, a izolację cieplną zapewniają materiały wyprodukowane z drewna i celulozy. System fotowoltaiczny na dachu wytwarza energię elektryczną, a pompa ciepła zapewnia energooszczędne ogrzewanie i chłodzenie. Do dyspozycji użytkowników kompleksu są również zewnętrzne miejsca parkingowe ze stacjami ładowania pojazdów elektrycznych. Zrównoważony rozwój był również kluczową myślą przy zagospodarowaniu terenu: zostały na nim posadzone lokalne drzewa owocowe, a wiosną na terenach zielonych powstanie łąka kwietna dla pszczół i innych owadów.

ÖBf działają w formie niegiełdowej spółki aukcyjnej. W swojej pieczy mają 0,51 mln ha lasów, co stanowi 15% wszystkich austriackich lasów. Zatrudniają przeciętnie ok. 1030 pracowników, w tym blisko 670 osób na stanowiskach nierobotniczych. W 2024 r. pozyskały prawie 2 mln m3 drewna przy przyroście równym 3,2 mln m3.

Źródło: www.bundesforste.at

Różnorodność gatunkowa drzewostanu a odporność na suszę

Więcej gatunków drzew w drzewostanie to większa jego ochrona przed suszą? Na to pytanie nie da się udzielić jednoznacznie twierdzącej odpowiedzi. Wyniki nowych badań, przeprowadzonych przez międzynarodowy zespół naukowców pod auspicjami Uniwersytetu we Fryburgu Bryzgowijskim w Niemczech, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Global Change Biology”, dowodzą, że w czasie długiej suszy różnorodność gatunkowa może być w określonych przypadkach nawet dodatkowym czynnikiem działającym negatywnie na las. To, które gatunki drzew rzeczywiście oddziałują
pozytywnie na las w takich warunkach, zależy w dużej mierze od siedliska.

W każdym razie różnorodność gatunków drzew w lesie nie zawsze gwarantuje jego odporność na suszę. Naukowcy objęli analizą 1600 drzew z 68 mieszanych składów gatunkowych w Europie. Wyniki analizy wskazują, że jeżeli okres suszy trwa nie dłużej niż rok, to drzewa rosnące w zmieszaniu rozwijają się lepiej. Jednak w przypadku dłuższych okresów suszy mieszany skład gatunkowy wzmaga u drzew stres i zwiększa ich konkurencję o wodę. To oznacza, że w obliczu nasilania się zjawiska suszy leśnicy i właściciele lasów muszą niezwykle starannie dostosowywać skład gatunkowy drzewostanów i strategie ich zagospodarowania do warunków lokalnych. Naukowcy konkludują: Wyniki wskazują na pilną potrzebę połączenia ustaleń naukowych z empiryczną wiedzą leśną.

Źródło: www.forstpraxis.de

Więcej wypadków w leśnictwie

Jak wykazują dane niemieckiej instytucji właściwej ds. ubezpieczeń wypadkowych w rolnictwie, leśnictwie i ogrodnictwie (SVLFG), w 2024 r. liczba wypadków w leśnictwie w Niemczech wzrosła o 5,6% w stosunku do roku wcześniejszego. Jedną z głównych przyczyn wypadków pozostaje u naszych zachodnich sąsiadów nieumiejętne wykonywanie prac z użyciem pilarki. Coraz częstsze są wypadki przy obsłudze samojezdnych maszyn leśnych.

W 2024 r. zanotowano w całej branży leśnej w Niemczech 5188 wypadków przy pracy, w tym 35 wypadków śmiertelnych. Podczas ścinki, wyróbki sortymentów, zrywki i wykonywania innych czynności z działu „Prace leśne” wydarzyły się 4084 wypadki (o 304 więcej niż rok wcześniej), w tym 32 wypadki śmiertelne.

Źródło: www.forstpraxis.de

Studia leśne coraz popularniejsze wśród kobiet

U naszych zachodnich sąsiadów coraz więcej młodych ludzi studiuje leśnictwo. Zgodnie z informacjami przedstawionymi w czerwcu 2025 r. przez Związek Niemieckich Stowarzyszeń Właścicieli Lasów (AGDW) w semestrze zimowym 2024/25 na kierunkach leśnych studiowały na niemieckich uczelniach wyższych w sumie 6602 osoby. To o 84% więcej niż na początku tysiąclecia, w semestrze zimowym 2000/01. Wśród studentów było 2585 kobiet. Rok wcześniej, w semestrze zimowym 2023/24, na kierunkach leśnych kształciło się 6564 osób, w tym 2517 kobiet. Co najmniej licencjackie studia leśne można w Niemczech odbyć na dziewięciu uczelniach.

Warto zaznaczyć, że w semestrze zimowym 2000/01 liczba studentek leśnictwa w Niemczech po raz pierwszy przekroczyła tysiąc. Od tego czasu liczba i odsetek studentek stale rosną.

Źródło: www.forstpraxis.de

Lasy państwowe minimalizują skalę certyfikacji FSC

Gospodarstwo Państwowe Lasy Saksonii, które zarządza lasami państwowymi oraz opiekuje się lasami niepaństwowymi tego graniczącego z Polską landu, zapowiedziało we wrześniu 2025 r. radykalne zmniejszenie powierzchni leśnej objętej certyfikacją w systemie FSC. Do końca okresu certyfikacji w 2028 r. powierzchnia ta ma stopnieć z dotychczasowych 74 tys. ha do zaledwie 3,1 tys. ha.

Decyzja o wycofywaniu się z certyfikacji w systemie FSC została podjęta na podstawie wyników ewaluacji projektu modelowego, realizowanego od 2020 roku. W świetle tych wyników związane z certyfikacją wysokie koszty operacyjne i ograniczenia w przebudowie drzewostanów nie są rekompensowane żadnymi znaczącymi korzyściami. Tymczasem dla Lasów Saksonii priorytetowe znaczenie ma efektywna przebudowa niedostosowanych do siedliska drzewostanów świerkowych w kierunku lasów mieszanych o składzie gatunkowym odpowiadającym warunkom siedliskowym. Aby umożliwić stosowanie sprawdzonych praktyk hodowli lasu w przebudowywanych drzewostanach, Lasy Saksonii wyłączą je spod certyfikacji w systemie FSC i ograniczą ją do lasów znajdujących się w granicach Rezerwatu Biosfery Górnołużycki Krajobraz Wrzosowisk i Stawów.

Gospodarstwo Państwowe Lasy Saksonii sprawuje zarząd nad 205 tys. ha lasów państwowych (39% wszystkich lasów landu) oraz opiekuje się 295 tys. ha lasów prywatnych i samorządowych. Składa się z 12 regionalnych gospodarstw leśnych, w których skupione są 192 leśnictwa (119 leśnictw lasów państwowych i 73 odrębne leśnictwa ds. lasów niepaństwowych). Zatrudnia ok. 1,4 tys. pracowników, w tym 430 wykwalifikowanych robotników leśnych. Pozyskuje rocznie w lasach państwowych 1,4 mln m3 drewna przy przyroście rocznym rzędu 2,7 mln m3.

Lasy Saksonii podlegają Saksońskiemu Ministerstwu Środowiska i Rolnictwa (SMUL). Po ostatnich wyborach parlamentarnych w Saksonii, które miały miejsce 1 września 2024 r., saksoński rząd uformowała koalicja CDU (chadecy) i SPD (socjaldemokraci). Resort środowiska i rolnictwa przypadł CDU. W poprzedniej saksońskiej kadencji parlamentarnej kontrolowała go lewicowo-zielona partia Sojusz 90/Zieloni, która jest przychylnie nastawiona do certyfikacji leśnej w systemie FSC. Chadecy zasadniczo nie są jej przeciwni, ale kierują się w większej mierze względami pragmatycznymi.

Źródło: www.forstpraxis.de

Chcą zarabiać na sprzedaży jednostek CO2

Lasy Republiki Czeskiej (LČR), które zarządzają czeskimi lasami państwowymi, wystartowały z własnym projektem leśnych gospodarstw węglowych, polegającym na generowaniu leśnych jednostek pochłaniania CO2  i ich sprzedaży firmom, które chcą bilansować swoje emisje i osiągać wyznaczane cele klimatyczne. Dwa pierwsze leśne gospodarstwa węglowe o łącznej powierzchni blisko 10 tys. ha zostały wyznaczone w wyżynnym regionie Las Żdanicki, leżącym w południowej części Moraw.

Długofalowy projekt ma na celu zwiększenie zdolności sekwestrowania CO2 przez lasy poprzez celowe, dodatkowe czynności gospodarki leśnej. W Czechach jest to przedsięwzięcie unikatowe. – LČR chcą wprowadzić na rynek certyfikowane jednostki pochłaniania CO2 , które mogą być źródłem dochodu. W przyszłości przedsięwzięcie to będzie również mogło pozytywnie wpływać na ceny energii płacone przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa – można przeczytać w komunikacie prasowym LČR.

Drzewostany w Lesie Żdanickim cechują się zwiększonymi zasobami drzewnymi dzięki swojej strukturze wiekowej i gatunkowej.

Zasoby te stanowią podstawę naszych działań gospodarczych, których celem jest zwiększenie akumulowania CO2  w drewnie i glebie. Będziemy stopniowo zwiększać te zasoby poprzez dodatkowe czynności gospodarki leśnej – mówi Dalibor Šafařík, dyrektor generalny LČR.

Państwowi leśnicy najpierw określą bazową ilość węgla zakumulowanego w drzewostanach na przełomie lat 2025–26 na podstawie wielkości zasobów drzewnych. Później będą co roku kalkulować bilans węgla, a co pięć lat – w oparciu o wyniki bilansu  – projektować działania na kolejne pięć lat. Jeśli dzięki tym działaniom lasy wychwycą więcej CO2  z atmosfery, LČR sprzedadzą uzyskane nadwyżki innym podmiotom gospodarczym – tym, które emitują CO2.

Według LČR zwiększenie podaży jednostek pochłaniania CO2  na rynku może się również przyczynić do utrzymania cen uprawnień do emisji CO2  w akceptowalnych granicach. Miałoby to pozytywny wpływ na ceny energii płacone przez użytkowników końcowych. Projekt węglowy LČR wymaga certyfikacji przez jedną z jednostek certyfikujących, działających w Czechach. Jednak żadna z nich nie uzyskała jeszcze akredytacji Czeskiego Instytutu Akredytacyjnego w zakresie projektowanych działań sekwestracyjnych. LČR zachęca firmy certyfikujące do uzyskania takiej akredytacji.

Projekt leśnych gospodarstw węglowych uzyskał poparcie czeskiego Ministerstwa Rolnictwa, któremu podlega gospodarka leśna. – Dzięki temu projektowi Lasy Republiki Czeskiej pokazują, jak przedsiębiorstwo państwowe może aktywnie przyczyniać się do ochrony klimatu i rozwijać zrównoważoną gospodarkę. Promowanie bioróżnorodności i zdrowych ekosystemów leśnych oraz długookresowe akumulowanie CO2 to kluczowe kroki na drodze realizacji naszych zobowiązań klimatycznych – podkreśla Marek Výborný, minister rolnictwa.

LČR działają w formie przedsiębiorstwa państwowego. Sprawują zarząd nad blisko 1,2 mln ha lasów, czyli nad mniej więcej połową wszystkich czeskich lasów. Zatrudniają ok. 3,8 tys. osób, w tym ponad 2,6 tys. pracowników na stanowiskach nierobotniczych. W 2024 r. pozyskały 8,1 mln m3 drewna przy przyroście 10 mln m3.

Źródło: www.silvarium.cz

idź do strony: