Po ostatnim śmiertelnym ataku niedźwiedzia na kobietę w gminie Bukowsko problem relacji człowieka z niedźwiedziem wrócił na tzw. tapetę. Czy istnieje możliwość koegzystencji z niedźwiedziem? Ścierają się tutaj różne środowiska: naukowców, miłośników przyrody, leśników, lokalnych mieszkańców, samorządów i myśliwych.

Zapobieganie konfliktom

Według Roberta Gatzki – biologa działającego w Stowarzyszeniu Park Ochrony Bieszczadzkiej Fauny, w zapobieganiu konfliktom ludzi z niedźwiedziami kluczową rolę mają gminy. Według niego kluczowe znaczenie ma nie tyle obecność zwierząt, co sposób, w jaki człowiek organizuje przestrzeń. Gminy miałyby stworzyć takie warunki, by zwierzę nie miało po co przychodzić w pobliże zabudowań. Chodzi tutaj głównie o dobrze zaprojektowaną gospodarkę odpadami, dostosowanie harmonogramu wywozu śmieci, a w newralgicznych punktach – tzw. pojemniki niedźwiedzioodporne.

Dr Agnieszka Olszańska z Instytutu Ochrony Przyrody PAN wskazuje, że w Polsce problemem jest brak systemowych działań prewencyjnych, a dyskusja podnosi się tylko wtedy, gdy wydarzy się dramat. Za konkretne działania odpowiadają regionalne dyrekcje ochrony środowiska, parki narodowe oraz samorządy. W 2011 roku przedstawiono program ochrony niedźwiedzia z propozycjami reagowania na sytuacje konfliktowe. Dokument jednak nie został wprowadzony w życie. Po pierwsze – profesjonalne grupy interwencyjne, które działają konsekwentnie i w długiej perspektywie czasu. Połączone z systematycznym i rzeczowym informowaniem społeczeństwa o stanie populacji niedźwiedzia oraz zagrożeniach to podstawa sprawnie działającego systemu. Wprowadzenie obowiązku posiadania gazu pieprzowego na niedźwiedzie w rejonach ich bytowania – co jest stosowane np. w USA i ograniczenie ilości karmisk również może być kluczowe.

Monitoring populacji

Podstawowym narzędziem monitoringu populacji niedźwiedzia jest monitoring genetyczny. Daje on realną wiedzę o liczebności, a także strukturze populacji. Szacuje się, że populacja niedźwiedzi w polskich Karpatach wynosi ok. 120-150 osobników. Jednak precyzyjne dane pochodzą tylko z Tatrzańskiego Parku Narodowego, gdzie przeprowadzono badania genetyczne. Na podstawie zebranej sierści i odchodów od marca do października 2023 roku zidentyfikowano 64 niedźwiedzie brunatne. 38 samic i 24 samce – w dwóch przypadkach ustalenie płci było niemożliwe. Należy dodać, że 80% osobników jest transgraniczna.

Czy jest szansa na systemowe podejście do problemu i zminimalizowanie ryzyka spotkań człowieka z niedźwiedziem? Sytuacja z gminy Bukowsko to spotkanie ze zwierzęciem w jego naturalnym środowisku. Takie ryzyko zawsze będzie istniało w obszarze występowania tego gatunku. Jeżeli utrzyma się model braku stabilnego finansowania i systemowych rozwiązań dotyczących chociażby gospodarki odpadami oraz deficyt w edukacji mieszkańców i turystów – liczba sytuacji konfliktowych na pewno wzrośnie.