Co warto przeczytać

Ośrodki Edukacji Leśnej w Lasach PaństowychDGLP 2007 Edukacja przyrodniczo-leśna jest jednym z najszybciej rozwijających się aspektów działalności polskich leśników. Nic zresztą dziwnego, bo społeczne oczekiwania wobec lasów są coraz większe. W tej sytuacji naturalną rzeczą jest promocja ośrodków powstałych w odpowiedzi na to zapotrzebowanie. Takich ośrodków jest w Lasach Państwowych 24. Działają też ponad dwie setki izb leśnych. Opisywana publikacja zawiera informacje o wszystkich ośrodkach i wybranych 14 izbach. Opisanie wszystkich miejsc edukacji wymagać będzie sporych nakładów czasowych i finansowych, ale taki pomysł w Lasach istnieje i jak napisał we wstępie do publikacji Tadeusz Chrzanowski publikację tę traktujemy jako pierwszą próbę i swego rodzaju zwiastun opracowania docelowego, kompletnego (…). To tłumaczy niski nakład książki, ledwie 1000 egzemplarzy.

Dzieje najnowsze leśnictwa w Polsce 1918-2006 Józef Broda PTL 2007O historii polskiego leśnictwa i Lasów Państwowych napisano już wiele, ale z pewnością nie wszystko. Dowodzi tego najnowsza książka prof. Józefa Brody, wydana z okazji 125. rocznicy utworzenia Polskiego Towarzystwa Leśnego. Dwutomowe dzieło (w sumie 758 stron) ukazało się jesienią 2007 r. i jest prawdziwym kompendium wiedzy o gospodarce leśnej, znanych i zasłużonych leśnikach oraz uwarunkowaniach, w których tworzyło się i funkcjonowało nasze leśnictwo. Tom pierwszy w dwóch częściach omawia okres międzywojenny i II wojnę światową. Może trochę wbrew tytułowi autor zahacza o czasy znacznie wcześniejsze niż rok 1918. Nie sposób jednak przedstawić sytuację polskich lasów i leśnictwa po odzyskaniu niepodległości bez nakreślenia wcześniejszych zdarzeń. Dlatego w pierwszych rozdziałach cofamy się nawet do początków XIX wiekuPojawiają się również informacje o ogólnych uwarunkowaniach i sytuacji politycznej wpływających na leśnictwo. Wyraziście nakreślone tło historyczne jest mocną stroną całej publikacji.

Leśne Kompleksy PromocyjneKrzysztof FronczakCILP 2007Prawie milion hektarów lasu – tyle powierzchni zajmują obecnie leśne kompleksy promocyjne. Dlaczego i gdzie powstały, czym różnią się od pozostałych lasów Polski i jak są przygotowane do promocji leśnictwa? O tym wszystkim opowiada książka Krzysztofa Fronczaka, zastępcy redaktora naczelnego „Ech Leśnych”.

Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego Tatrzański Park Narodowy jest jedynym polskim parkiem, który w sposób widoczny i godny najwyższego uznania dba o rozwój swego działu wydawniczego. Książki i czasopisma ukazujące się pod szyldem parku narodowego lub choćby pod jego patronatem są nie tylko działaniem promocyjnym i edukacyjnym, ale przede wszystkim wypełnianiem statutowej misji dbałości o zachowanie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego regionu, w którym park funkcjonuje. Bez wątpienia TPN wywiązuje się z tego zadania wzorowo, deklasując pozostałe parki. Trudno w skromnej publikacji podsumować wszystkie wydawnicze osiągnięcia TPN, ponieważ każdego roku pojawia się kilka ważnych dla regionu książek. Z bogatego dorobku wybraliśmy więc kilka wydawnictw, które zaprezentujemy nieco szerzej. Przegląd zaczniemy od kwartalnika „Tatry”. Ukazuje się on już od wielu lat, ale w początkach XXI w. otrzymał formułę godną najpoważniejszych czasopism. Pismo jest dystrybuowane w całym kraju, co w przypadku wydawnictw parków narodowych jest ewenementem. Ale powodów do chwały jest więcej. Na 126 stronach znajdziemy prawdziwą obfitość wiedzy o Tatrach i Podhalu. Drobne informacje i duże teksty o przyrodzie, turystyce, kulturze, sztuce i historii terenu szczelnie wypełniają pismo, a ich poziomu mogłyby pozazdrościć komercyjne wydawnictwa bez opamiętania zalewające rynek. Podobnie zresztą jest z szatą graficzną „Tatr”. Okładki zawsze przyciągają wzrok, fotografie ilustrujące środek każdego numeru zawsze stoją na wysokim poziomie. Do tego liczne ryciny, zdjęcia archiwalne, reprodukcje obrazów, szkiców, map itp. Kwartalnik daje niezwykłą przyjemność obcowania z górami, nawet jeśli jest się właśnie kilkaset kilometrów od nich. A wszystko to za jedyne 9,90 zł.

Migracje ptaków J. Elphick (red.) Muza 2007 Wędrówki ptaków budzą zainteresowanie naukowców i amatorów ich obserwacji od dziesięcioleci. Ponad sto lat temu rozpoczęto znakowanie ptaków z użyciem aluminiowych obrączek z niepowtarzalnym numerem. Obecnie metody badań idą jeszcze dalej i prócz wciąż powszechnie stosowanego obrączkowania coraz częściej zakłada się ptakom nadajniki radiowe. Uzyskiwane w ten sposób informacje pozwalają nie tylko na ustalenie tras przelotów, ale również pór dnia i nocy preferowanych do wędrówki. Dzięki najnowszym metodom naukowcy zyskują wiedzę o czasie pokonywania szlaków migracyjnych, liczących nieraz wiele tysięcy kilometrów. Bez tych badań nie byłoby również możliwe wydanie bardzo ciekawej książki, którą z angielskiego przełożył znany ornitolog pracujący na Wydziale Leśnym SGGW, dr Marek Keller.

Przyroda Lasów Kujawsko-Pomorskich OW Forest 2008 Młoda oficyna powoli przyzwyczaja nas do bardzo wysokiego poziomu. Tym razem oddała w nasze ręce dwujęzyczny (polsko-angielki) album przedstawiający uroki toruńskiej RDLP na fotografiach wykonanych przez blisko 30 autorów. Po lekturze rzeczywiście ma się ochotę na wycieczkę w ten zakątek kraju. RDLP w Toruniu pokazała jak niewiele potrzeba, by stworzyć dzieło ponadczasowe, którego użyteczność może trwać długie lata. Po pierwsze, każde z nadleśnictw znalazło w książce swoje miejsce. Nikogo szczególnie nie wyróżniono, nikogo nie pominięto. A po drugie, i tu proszę wybaczyć szczerość, dobrze się stało, że po słowie wstępnym zabrakło podpisu (z imienia i nazwiska) dyrektora RDLP. Przy dzisiejszych wichrach wiejących tuż po wszelkich przesileniach politycznych, nie trudno o utratę stanowiska. I choć nikomu tego nie życzę, to gdyby tak się stało, książka zachowa aktualność i może być wykorzystywana przez następcę.

Dęby Jana Pawła II na terenie RDLP w Radomiu opr. P. Kacprzak, M. Turczyk OW Forest 2008 Album poświęcony Dębom Papieskim na terenie RDLP w Radomiu ukazał się nakładem radomskiej dyrekcji w przededniu trzeciej rocznicy śmierci Jana Pawła II. Wydawnictwo otwiera rozważanie na temat treści ekologicznych w nauczaniu Jana Pawła II. Ksiądz kanonik Wiktor Ojrzyński pokazuje zaangażowanie naszego papieża w sprawy właściwego gospodarowania bogactwami przyrody. Cytuje fragmenty homilii i dokumentów papieskich, w których znajduje się przesłanie na temat poszanowania przyrody, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony lasów. Znajdziemy tu m.in. fragmenty homilii z mszy dla leśników w Val Visdende z 12 lipca 1987 r., cytaty z encyklik:

Od Szkoły Szczególnej Leśnictwado Wydziału Leśnego SGGW praca zbiorowa Wydawnictwo SGGW 2008 Książka jest niezwykle ciekawym zbiorem artykułów autorstwa znawców historii leśnego szkolnictwa wyższego. Inicjatorem jej powstania jest prof. Andrzej Grzywacz. Już w początkach lat 90. XX w. pojął trud zgromadzenia zespołu autorskiego, który opracowałby materiały, prezentując historię stołecznego szkolnictwa leśnego. Wówczas książki nie udało się wydać. Po kilkunastu latach przedsięwzięcie to znalazło swój szczęśliwy koniec. Tak obszernego i wszechstronnego opracowania nie ma bodaj żadna z krajowych uczelni leśnych. Po części dlatego, że nie mają one 190-letniej tradycji. Publikacja zawiera 25 artykułów autorstwa Józefa Brody, Andrzeja Grzywacza, Kazimierza Heymanowskiego, Władysława Jedlińskiego, Jana Miklaszewskiego, Mariana Nowotarskiego, Ewy Polak-Pałkiewicz, Mieczysława Sicińskiego, Bohdana Szymańskiego, Władysława Węgorka, Tadeusza Wieczorka, Edwarda Więcko, Ryszarda Zaręby i Pawła Zarzyńskiego. Część materiałów została opracowana wiele lat temu, a dziś zostały przedrukowane. Dotyczą one okresów, w stosunku do których dziś bardzo trudno byłoby ustalić fakty i odnaleźć dokumenty. Dzięki temu, że niegdyś zostały one zebrane przez znanych naukowców, obecnie mamy szansę poznać fakty sprzed wielu dziesięcioleci. Inne teksty zostały opracowane specjalnie na potrzeby tej publikacji.

Czy tur powróci do polskich lasów? A. M. Dzieduszycki, R. Słomski, M. Ryba MiPBP w Turku 2008 Prezentowana książka jest najpełniejszym kompendium wiedzy o turze. Choć ma charakter pracy naukowej, czyta się ją z zaciekawieniem, bo nie tylko pokazuje dzisiejszy stan wiedzy o wymarłym przed niemal czterema wiekami gatunku (co już samo w sobie jest interesujące), ale również polemizuje z teoriami i tezami dotyczącymi losów tura, jego udziału w powstawaniu współczesnych ras bydła albo udziału Polaków w zagładzie gatunku. Trzeba przyznać, że materiał zgromadzony na 136 stronach jest imponujący. Większa część książki jest zbiorem wiedzy historycznej na temat turów, ich rozsiedlenia, biologii i roli w kulturze wielu rejonów świata. Ta część zawiera wiele współczesnych i archiwalnych fotografii, rycin i map. Znalazły się w niej również szczególnie ciekawe, acz z pewnością dyskusyjne rozdziały poświęcone korzyściom i zagrożeniom płynącym z projektowanego odtworzenia tura oraz wyjaśniające, dlaczego miałoby to nastąpić w Polsce. Mało tego, autorzy pokusili się nawet o wskazanie potencjalnych miejsc, w których można ich zdaniem prowadzić półdzikie hodowle turów.

Kozica tatrzańska Grzegorz Jamrozy Tatrzański Park Narodowy 2007Istnieją gatunki, które z racji swej przeszłości, rzadkości czy symbolicznego znaczenia dla ochrony przyrody zasługują na szczególne i wszechstronne zainteresowanie. Obok żubra, niedźwiedzia, wilka, łosia, bobra i bielika, z pewnością należy do nich również kozica. Przed laty Wojciech Gąsienica-Byrcyn nazwał ją w pierwszej współczesnej monografii „żywym symbolem Tatr”. Było to w 1987 r. i od tej pory badania tatrzańskich kozic posunęły się znacznie, przynosząc wiele nowej wiedzy. Dzięki Tatrzańskiemu PN stała się ona powszechnie dostępna i, co warto podkreślić, po raz pierwszy udało się zebrać tak wielki materiał dotyczący gatunku. Właściwie podgatunku, bo publikacja poświęcona jest przede wszystkim kozicy tatrzańskiej.