Konstrukcje ciągników leśnych wciąż ewoluują, powstają też nowe maszyny o coraz lepszych walorach użytkowych. Pierwsze skidery skonstruowano w Ameryce Północnej w 1951 roku i były to skidery linowe. Obecnie na świecie jest dwóch producentów maszyn leśnych, którzy w swojej ofercie mają aż cztery typy skiderów dostępnych w wielu konfiguracjach.

Jedną z nich jest amerykańska firma Tigercat, a drugą niemiecka HSM (Hohenloher Spezial-Maschinenbau GmbH). Tak się składa, że to europejski producent HSM ma najbogatszą gamę skiderów, bo aż 12, w tym: dwa linowe (805S i 904S), dwa kleszczowe (208Z i 904Z 6WD), trzy klembanki chwytakowe (805 6WD, 805HD 6WD i 904 6WD) i aż pięć skiderów chwytakowych (805, 805HD, 805HD ZL, 904, 904 ZL). Tigercat oferuje 10 modeli skiderów: jeden linowy (602), jeden chwytakowy (612 Dual Winch Skidder), jeden klembank bezchwytakowy (C640H Clambunk Skidder) i aż siedem kleszczowych (612, 620H, 630H, 632H, 625H, 635H i 635H Swing Boom Skidder).

Z chwytakiem

Skidery chwytakowe to najmłodsze rodzeństwo skiderów. Niezależnie od producenta skonstruowane są jako czterokołowe pojazdy przegubowe, z napędem na wszystkie koła. Dzięki takiej budowie uzyskują wyjątkowo dużą zdolność pokonywania trudnego terenu, a także wysoką zwrotność i manewrowość. Od innych skiderów odróżnia ich wyposażenie technologiczne, a dokładniej specjalnie opracowany dwuramienny żuraw załadowczy z niską kolumną obrotową, zaopatrzony w chwytak szczękowy. Dzięki niemu można znacznie szybciej wyciągać dłużyce z pola operacyjnego do szlaku w porównaniu do skidera linowego. Pozwala on też na częściowe lub nawet całkowite podwieszanie drewna przy jego wyciąganiu, co w dużym stopniu chroni ściółkę leśną. Ciągniki chwytakowe umożliwiają też układanie wysokich mygieł bądź ładowanie drewna na przyczepę. Ponieważ żuraw ma ograniczony zasięg, maszyny te standardowo wyposaża się również w dwie wciągarki linowe, którymi można wyciągać sztuki drewna z jarów czy innych miejsc trudnodostępnych.

Firma HSM ma w swojej ofercie pięć modeli skiderów chwytakowych, które różnią się od siebie nie tylko wielkością, lecz także możliwościami operacyjnymi. Ich przegubowy układ kierowniczy zapewnia kąt skrętu pojazdu wynoszący 45°, a skręcanie odbywa się przez dwa siłowniki skrętu umieszczone w przegubie pojazdu. Mają one niezależnie załączane przekładnie planetarne przedniego i tylnego wózka. Mają też dwuobwodowy układ hamulcowy, tarczowy w kąpieli olejowej i dodatkowo sprężynowy hamulec postojowy.

Wszystkie modele mogą być konfigurowane pod indywidualne zamówienie. Przy czym większe pojazdy mają bogatszą ofertę doboru wyposażenia technologicznego. Kupujący ma możliwość precyzyjnego doboru wielkości i wyposażenia pojazdu do wieku i charakterystyki drzewostanu oraz warunków terenowych.

Skidery chwytakowe HSM napędzane są nowoczesnymi, mocnymi silnikami wysokoprężnymi Volvo Penta. Modele oznaczone symbolem 805 (HSM 805, HSM 805HD i HSM 805HD ZL) napędzane są silnikami czterocylindrowymi o poj. 5,13 l i mocy 129 kW (175 KM) przy 1700 obr./min, które dzięki turbodoładowaniu dysponują momentem obrotowym powyżej 800 Nm w zakresie obrotów 1100–1500. Z kolei seria 904 (HSM 904 i HSM 904 ZL) ma silniki sześciocylindrowe o poj. 7,7 l i mocy 185 kW (252 KM) od 1600 obr./min oraz dysponuje momentem obrotowym wynoszącym 1150 Nm w zakresie obrotów 1100–1500 obr./min. Opcjonalnie można zamówić do nich jeszcze mocniejszy silnik o mocy 210 kW (286 KM) od 1700 obr./min i 1225 Nm (1100–1600 obr./min).

Można wybrać jedną z pięciu długości pojazdów o rozstawie osi kół wynoszącej od 3,152 m do 4,070 m i skorzystać z kilku istotnych korzyści, jakie z tego wynikają. Najkrótsze maszyny są najbardziej zwrotne i najlepiej sprawdzają się w gęstym drzewostanie i przy wąskich szlakach. Dłuższe skidery, szczególnie przy pracy w trudnym terenie, uzyskują z kolei wyższą stabilność wzdłużną, są przez to mniej podatne na „kołysanie się” szczególnie w kierunku przód–tył, zarówno podczas jazdy na nierównościach z obciążeniem, jak i w pracy w pozycji roboczej. Zwiększają bezpieczeństwo i komfort operatora. Umożliwiają też efektywniejsze przeniesienie siły uciągu wciągarki i pozwalają na większy udźwig żurawia, z mniejszym ryzykiem unoszenia przodu pojazdu. Uzyskują równomierny rozkład masy przy cięższym ładunku, minimalizując nacisk na podłoże i redukując uszkodzenia gleby. Dzięki nim można osiągać większą wydajność pozyskania drewna. Masa najlżejszego skidera chwytakowego HSM to 12,6 t. Najcięższy model waży 14,7 t.

Inteligentny system sterowania

Firma HSM stosuje autorski inteligentny procesorowy system sterowania maszyną, który zawiera moduły: xyControl, CMC, Ecommand i HBC-radiomatic.

System xyControl (Crane Tip Control) jest odpowiedzialny za sterowanie żurawiem. Jest jedną z najnowocześniejszych funkcji w skiderach chwytakowych HSM. Dzięki niemu operator za pomocą dżojstika wskazuje tylko kierunek ruchu chwytaka szczękowego, a system automatycznie dostosowuje ruchy wysięgnika głównego, zewnętrznego i teleskopu żurawia, eliminując konieczność operowania każdym siłownikiem z osobna. W systemie tym, za sprawą algorytmów, chwytak szczękowy porusza się po możliwie najkrótszej linii prostej. Dostępnych jest 6 poziomów pracy, pozwalających dostosować szybkość i zasięg żurawia do konkretnego rodzaju zrywki i sortymentu drewna. Jest też możliwość przełączenia sterowania na tryb konwencjonalny za pomocą jednego przycisku. Dzięki xyControl wymagające procesy robocze operatora stają się zdecydowanie łatwiejsze i wygodniejsze. Uzyskuje się wzrost wydajności w połączeniu z mniej męczącą pracą. Moduł ten pozwala też na szybsze wyszkolenie pracownika.

Moduł CMC (Control Management Center) zapewnia proporcjonalne sterowanie wszystkimi funkcjami hydraulicznymi. Zapewnia elektroniczne tłumienie ruchów krańcowych każdego z siłowników, czyli automatycznie wyhamowuje jego ruch, gdy zbliża się do końca zasięgu cylindra. System wydajnie zmniejsza wstrząsy i szarpnięcia, zapobiega nagłym obciążeniom. Dzięki temu zapewnia wyjątkowo płynną pracę, redukuje zmęczenie operatora, a także wydłuża trwałość konstrukcji i zmniejsza koszty eksploatacji.

Moduł Ecommand pozwala na zapamiętanie do pięciu indywidualnych programów operatora. Każdy kierowca może ustawić własną czułość dżojstików, może też dostosować prędkości poszczególnych członów żurawia, stopień przyspieszania oraz hamowania ruchów, a także priorytety funkcji hydraulicznych.

HBC-radiomatic to zdalne profesjonalne sterowanie radiowe maszyną z użyciem pilota. Jest dostępne jako opcja wyposażenia i szczególnie przydatne podczas pracy w trudnym, górzystym terenie. System pozwala operatorowi sterować maszyną (zarówno jej żurawiem, jak i wciągarką) spoza kabiny, z oddalenia w bezpiecznej odległości. Operator może zająć pozycję powyżej maszyny na zboczu i mieć ułatwione dostrzeganie każdej z przeszkód (pniaków, skał). System eliminuje ryzyko zaklinowania kłody czy zerwania liny.

Żurawie skiderów chwytakowych HSM

Firma HSM do swoich skiderów oferuje bardzo szeroką gamę żurawi. Ma w ofercie żurawie firmy Epsilon i Mesera, a także te produkcji własnej HSM, dostępne w różnych klasach wydajności. Dobierane są odpowiednio do wielkości pojazdu i indywidualnych potrzeb, wszystkie z wewnętrznym prowadzeniem przewodów hydraulicznych.

Do najmniejszych skiderów 805 standardowo przeznaczony jest żuraw jednoteleskopowy Epsilon M80 o zasięgu 8 m. Dysponuje on momentem podnoszenia brutto wynoszącym 95 kNm, którego kąt obrotu wynosi 210°. Opcjonalnie można zamiast niego zastosować żuraw dwuteleskopowy albo Epsilon M90 o zasięgu 7,2 m i momencie udźwigu 104 kNm. Alternatywnie lekki żuraw Mesera F81 o zasięgu 6,5 m i momencie udźwigu 93 kNm. Do skiderów 805HD dostępna jest szersza gama oferowanych żurawi, poza Epsilon M80, M90, np. Epsilon S110 o zasięgu 8 m i momencie udźwigu 126 kNm albo Mesera M102 o zasięgu 7,3 i momencie udźwigu 130 kNm. Do skiderów 904 dedykowany jest żuraw Epsilon M80. Występuje w wersji z możliwością zastąpienia go innym o momencie podnoszenia do 170 kNm i zasięgu do 10,4 m.

Do modeli oznaczonych symbolem ZL (805HD ZL i 904 ZL), zaprojektowanych z myślą o pracy z grubym drewnem, standardowo oferowane są najcięższe żurawie S3 produkcji własnej HSM. Podstawowy jest tu żuraw jednoteleskopowy o zasięgu 6,1 m, wysokim momencie podnoszenia wynoszącym aż 270 kNm, kącie obrotu 210° i momencie obrotu 80 kNm. Opcjonalnie można dobrać żuraw dwuteleskopowy o dłuższym zasięgu: 7,5 m, 8,4 m lub 10 m. Te o najdłuższym zasięgu dysponują niższym momentem udźwigu wynoszącym 200 kNm.

Precyzyjne wciągarki linowe skiderów chwytakowych HSM

Wciągarki w skiderach HSM mają zaawansowany technologicznie napęd hydrostatyczny. Są też zintegrowane z systemem sterowania maszyną, dzięki któremu zapewniają precyzyjną kontrolę i pozwalają na automatyzację wielu funkcji pracy. Operator może płynnie regulować prędkość rozwijania i zwijania liny i to z milimetrową dokładnością. To daje im przewagę w porównaniu do tańszych skiderów konkurencji, gdzie sterowanie często jest skokowe, a lina albo stoi, albo rusza z pełną siłą. W swoich wciągarkach HSM wykorzystuje wielotarczowe hamulce mokre sterowane hydraulicznie. Pozwalają one na bardzo precyzyjne, bez szarpania, „odpuszczanie” ładunku na stromych zboczach. Dodatkowo systemy elektroniczne potrafią synchronizować prędkość zwijania liny z prędkością jazdy skidera. To zapobiega luzom na bębnie i niszczeniu liny (tzw. wgryzaniu się zwojów).

Funkcja „Gas +/-” pilota nie tylko włącza zdalnie wciągarkę, lecz także pozwala regulować obroty silnika i siłę uciągu. Tym samym operator może obserwować zachowanie kłody i liny z bliska, korygując napięcie liny w czasie rzeczywistym.

System Constant Pull, utrzymuje stałą siłę uciągu, niezależnie od tego, ile warstw liny jest na bębnie. Nie występuje tu, znany w tradycyjnych wciągarkach, drastyczny spadek siły wraz z zapełnianiem się bębna liną. Nie wymaga to też od operatora ogromnej wprawy („wyczucia ręki”), aby pracować płynnie.

Wciągarki wyposażone są też w asystenta trakcji. Utrzymuje on stałe napięcie liny zakotwiczonej o drewno i pomaga maszynie podjechać pod stromy stok, w razie czego odpowiednio popuszczając linę, gdy pojazd traci przyczepność. We wciągarkach bez płynnej regulacji prędkości bębna, lina albo jest zbyt luźna, albo próbuje wciągnąć drewno za szybko. Asystent umożliwia też bezpieczne opuszczanie na linie. Jadąc w dół stromizny z ciężkim ładunkiem, można precyzyjnie „popuszczać” kłody, używając ich jako kotwicy hamującej. Dzięki kontroli środka ciężkości i płynnemu nawijaniu liny unika się gwałtownych szarpnięć, które w górach są najczęstszą przyczyną wywrotek.

Niezależnie od wielkość skidera, firma HSM standardowo wyposaża go w dwie mocne wciągarki Adler, co zwiększa wszechstronność zastosowania maszyny i pozwala na jednoczesną pracę dwoma linami. Wciągarki te mają hamulec hydrauliczny, który nie ma tendencji do przegrzewania się, jak ma to miejsce np. w hamulcach taśmowych.

Najmniejszy skider 805 ma na swoim pokładzie wciągarkę Adler HY 16-SG. Ma siłę uciągu 8 t, linę o długości 100 m i grubości do 14 mm. Zamiast niej można zamówić mocniejszą Adler HY 20-SG, o sile uciągu 10 t, która do skiderów 805HD i 904HD montowana jest już standardowo. W opcji dostępne są do nich wciągarki Adler o sile uciągu 16 t i długościach liny 130 m, 150 m lub nawet 190 m. Do 805HD ZL i 904HD ZL dodatkowo dostępna jest wciągarka nawet z zasięgiem 220 m.

Z bębnów wciągarek lina wychodzi przez wielokrążki linowe, dające możliwość ciągnięcia ładunku z różnych kierunków w stosunku do ustawienia pojazdu. Wielokrążki są wkomponowane w tarczę oporową. Chroni ona pojazd przed uderzeniami dociąganych dłużyc. A dzięki temu, że jest hydraulicznie regulowana (ruchoma w pionie i poziomie), pozwala na wbicie jej głęboko w grunt. To tworzy kotwicę, umożliwiającą stabilną pracę przy wyciąganiu ciężkiego drewna z głębokich jarów. Ma ona na górnej krawędzi wyprofilowane zębate siodła, które są używane do podpierania odziomków dłużyc podczas przejazdów do składnicy. Eliminuje to konieczność podwieszania sztuk na zaczepowym urządzeniu linowym i wydatnie ogranicza zużycie lin wciągarek.

Komfortowa kabina

W ciągnikach HSM stosowane są panoramiczne kabiny o wysokim komforcie (ogrzewane/klimatyzowane) z certyfikatami bezpieczeństwa ROPS, FOPS i OPS. Sterowanie pojazdem odbywa się za pośrednictwem dżojstików Ergo-Control, które są ergonomicznie ukształtowane i zintegrowane z podłokietnikami, co minimalizuje napięcie mięśni podczas wielogodzinnej pracy. Kabina jest zaprojektowana tak, by operator mógł pracować przodem do wykonywanej pracy. Całe stanowisko operatora (fotel, dżojstiki i pedały) obraca się tu elektrycznie i ma zawieszenie pneumatyczne. Zapewnia doskonałą widoczność na obszar roboczy.

Kolorowy wyświetlacz HSM Ecomand zapewnia graficzne wsparcie edycji parametrów pracy w czasie rzeczywistym i jest jednocześnie narzędziem diagnostycznym sygnalizującym o popełnianych błędach przez operatora.

Wyposażenie opcjonalne

Do skiderów HSM dostępna jest wyjątkowo długa lista wyposażenia akcesoriów na życzenie. Można zamówić do nich m.in. sterowanie bezprzewodowe, ogrzewanie postojowe, rolety przeciwsłoneczne, amortyzatory w strefie siedzeń, uchylną przednią osłonę przeciwpoślizgową, zaczep holowniczy, zewnętrzne przyłącze hydrauliczne, wciągarkę trakcyjną do pracy na stromych zboczach i inne.

Skidery chwytakowe HSM nie należą do tanich zarówno przy zakupie, jak i eksploatacji.

Cechują się jednak wręcz chirurgiczną precyzją pracy, zapewniając operatorowi wysoki poziom komfortu i unikanie ryzyka błędu. Maszyny te pozwalają na uzyskanie wysokiej wydajności i dzięki małej awaryjności nie generują wielu przerw w pracy, co przy zapewnieniu wysokiego stopnia wykorzystania może przełożyć się na niższy koszt pozyskania drewna.