Przeczytasz w 20 minut

Rozsądne zmiany są nam potrzebne

Fot. arch. Lasów Państwowych

O sytuacji w organizacji, planowanych oszczędnościach oraz zmianach w konsultowaniu pul rozmawiamy z dyrektorem generalnym Lasów Państwowych Adamem Wasiakiem.

Mija rok, odkąd ponownie został pan dyrektorem generalnym Lasów Państwowych. Co z perspektywy tego czasu uważa pan za sukces, a co wciąż pozostaje wyzwaniem?

O osiągnięciach zawsze trudniej mówić, a wyzwań w ostatnim roku nie brakowało, więc od nich zacznijmy. Najważniejsze z nich wiążą się z oczekiwaniami zmian w LP – artykułowanymi zarówno przez społeczeństwo, jak i przez polityków. Chodzi tutaj o podejście do gospodarki leśnej, ale przede wszystkim do ochrony przyrody. W Lasach Państwowych przeprowadzono w ostatnim czasie wiele kontroli, m.in. przez Najwyższą Izbę Kontroli, które obejmowały również kwestie związane z zarządzaniem i gospodarką leśną. Myślę, że największe wyzwanie w tym zakresie to uporządkowanie tych wszystkich zadań i zaprezentowanie mapy działań. Innym wyzwaniem jest rozchwianie organizacyjne firmy, które niewątpliwie nastąpiło. Świadczy o tym na przykład duża zmiana kadrowa w 2024 roku. Jednak problem zaczął się wcześniej. Przez osiem lat w LP następowały niemal permanentne zmiany – wymieniono trzech dyrektorów generalnych, dochodziło też do licznych zmian na stanowiskach dyrektorów regionalnych. To wszystko nie sprzyjało stabilności i sprawnemu zarządzaniu organizacją, więc chciałbym ten obszar uporządkować i przywrócić firmie większą stabilność. Kolejne wyzwanie to oczekiwania pracowników. Wiemy, że leśnicy chcą być traktowani sprawiedliwie, mieć czytelne możliwości awansu i jasno zdefiniowane wynagrodzenia. To bardzo ważne, bo Lasy Państwowe zatrudniają fachowców – ludzi, którzy doskonale znają swoją pracę. Same kwestie związane z prowadzeniem gospodarki leśnej czy zmianami klimatu nie są więc dla nich czymś nowym. Znacznie większym wyzwaniem są natomiast kwestie kadrowe i polityczne, często pozostające na styku z ochroną przyrody.

A jakie są pana zdaniem najważniejsze priorytety dla LP na kolejne lata? Czy nadchodzą jakieś zmiany w zarządzaniu Lasami Państwowymi?

Uważam, że priorytetem jest kwestia spraw związanych ze zmianami klimatu, które skutkują tym, że kondycja naszych drzewostanów jest coraz gorsza, przyrost maleje. To jeden ze wskaźników – ale należy zauważyć, że mamy zamieranie świerka i sosny; pojawia się na nich jemioła, więc to wszystko powoduje konieczność modyfikacji sposobów zagospodarowania lasu, a także planowania. Druga rzecz to zasada samofinansowania naszej organizacji, zgodnie z ustawą o lasach. Utrzymanie tej zasady jest bardzo ważne. To oczywiście determinuje konieczność działań bardzo roztropnych i mądrych. Zarówno po stronie możliwości przychodów, jak i kosztów. No i w końcu wrócę do kwestii pracowników. Firma jest dobrze zorganizowana, dobrze działają wszystkie mechanizmy i jedyną potrzebą jest mieć dobrych pracowników, którzy to realizują. Prognozujemy, że niedługo będzie niedobór pracowników na rynku pracy. Trzeba zrobić wszystko, żeby praca leśnika była tą, którą ludzie chętnie wybierają. Dzisiaj żyjemy w takim komforcie, że mamy cały czas chętnych do pracy w lasach, ale już się pojawiają niepokojące sygnały na zachodzie Polski i to również w zakładach usług leśnych, że to się powoli zmienia. Utrzymanie stabilnej kadry to jest podstawa.

Czyli rozumiem, że utrzymuje pan, że ten obecny model organizacyjny powinien pozostać?

Nie widzę potrzeby zmian organizacyjnych w Lasach – czyli np. zmian wielkości czy granic jednostek. Raczej skupiamy się na sprawiedliwym podziale pracy między jednostkami. Różnice są, ale fundamentalnych zmian organizacyjnych nie będzie.

Wśród pracowników Lasów Państwowych i związków zawodowych pojawiają się obawy związane m.in. z propozycją nowelizacji ustawy o lasach, zakładającą przekazywanie 2% przychodów ze sprzedaży drewna na rzecz NFOŚiGW. Do tego dochodzą kwestie moratorium na pozyskanie drewna, wyznaczania starolasów czy tworzenia lasów społecznych. Czy pana zdaniem te obawy są uzasadnione?

Rozumiem je i sam też podzielam ten niepokój, bo każde uszczuplenie przychodów czy też zwiększenie kosztów w LP budzi emocje w sytuacji samofinansowania się. Patrząc natomiast w makroskali, te propozycje oczywiście spowodują konieczność działań oszczędnościowych, czy też zwiększenia przychodów, ale należy zachować spokój. Skala naszych datków na rzeczy inne niż prowadzenie gospodarki leśnej jest duża. Niepokoić się trzeba zawsze, ale nie jest to ryzyko, które w moim odczuciu spowoduje perturbacje w działalności LP.

A gdzie LP będą szukały oszczędności?

Myślę, że przede wszystkim skupimy się na dodatkowych źródłach przychodu. Jest to możliwe z tytułu dzierżaw (i tak też się dzieje). Natomiast jeśli chodzi o oszczędności, zapewne będziemy modyfikować kwestie związane z całą procedurą pozyskania i sprzedaży drewna. Tu tkwią potężne oszczędności, jeśli chodzi o sposoby odbiórki drewna i zrywkę. Także na pewno tutaj jest wiele rezerw. Można by od razu pomyśleć, że te rezerwy będą polegały na redukcji zatrudnienia, ale to nie tak wygląda. Ta rezerwa będzie po prostu użyta w przypadku braku chętnych do pracy, bo i tak może być.

Zauważyłem, że w niektórych nadleśnictwach są wolne etaty. Pracownicy przechodzą na emerytury lub odchodzą z jakichś innych powodów, a na ich miejsce często nie są zatrudniani nowi pracownicy. Utrzymuje się taki model „może damy radę” i na przykład w danym leśnictwie będzie tylko leśniczy, bez podleśniczego…

Pewnie tak się zdarza, o tym dużo dyskutowaliśmy, ale stanowisko DGLP jest jednoznaczne. Utrzymujemy model: leśniczy plus podleśniczy, nie ma żadnych odstępstw. Poza wyjątkowymi sytuacjami stanowiska podleśniczych mają być obsadzone. Zbadaliśmy obciążenie pracą w skali LP w sławnym zarządzeniu 118, ale tutaj takiego przypadku nie ma. Na pewno nie idziemy w tym kierunku. Skupiamy się na innych kosztach, m.in. związanych z koniecznością budowy dróg, leśniczówek i ich remontów. Wstrzymaliśmy np. budowę leśniczówek. To potężna oszczędność, która pociąga za sobą kolejną – brak konieczności przeprowadzania remontów. Mało tego, wyznaczyliśmy do sprzedaży dużą ilość zbędnych osad – takich, które gdybyśmy musieli zgodnie z przepisami wyremontować, były to miliardy złotych, więc raczej w takim obszarze upatrujemy oszczędności. Szukamy też w sferze infrastruktury i optymalizacji całego procesu pozyskania, bo oczywiście wszyscy mówią, że drewno jest drogie. Jest też kwestia informatyki. Wiele rzeczy możemy robić samodzielnie. W tym kierunku zresztą idziemy, żeby się całkowicie usamodzielnić i odseparować od firm zewnętrznych – już mamy doświadczenie, że tak jest o wiele taniej.

Wydaje się, że część społeczeństwa wciąż nie do końca rozumie, na czym polega współczesna gospodarka leśna. Co Lasy Państwowe mogą zrobić, żeby lepiej komunikować się ze społeczeństwem i odbudować zaufanie? Czy większa transparentność działań mogłaby w tym pomóc?

Trudno winić społeczeństwo za to, że nie wie zbyt wiele o gospodarce leśnej. Nie wpadajmy jednak w panikę, bo zdaję sobie sprawę, że wiele opinii funkcjonuje w swego rodzaju bańce komunikacyjnej i medialnej. Wiemy, że straciliśmy w oczach społeczeństwa część poparcia, ale nie jest to spadek, który powinien nas załamywać. Nadal mamy ponad 50% poparcia społecznego. Wiemy też, kiedy nastąpił jego spadek i z czego wynikał. Zdiagnozowaliśmy dwa kluczowe momenty. Pierwszym było podejście do Puszczy Białowieskiej w 2016 r., drugim – epidemia COVID. Po pandemii ludzie zaczęli znacznie częściej chodzić do lasu. Ponad 50% społeczeństwa odwiedza las systematycznie, przynajmniej raz w miesiącu. Kiedy zaczęli częściej do niego przychodzić, zobaczyli między innymi pozyskanie drewna. Oczywiście tych czynników jest więcej – zmiana pokoleniowa, inne podejście młodych ludzi czy zmiana struktury społecznej parlamentu. Posłowie reprezentują dziś inne grupy społeczne niż jeszcze dziesięć lat temu. Wiemy natomiast, że zaufanie do Lasów Państwowych buduje się przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt z leśnikiem w terenie. Nie zastąpią go wielkie kampanie medialne. Zresztą mamy w tym zakresie złe doświadczenia z ostatnich lat. Dlatego budujemy system edukacji dla leśników, który ma ich przygotować do lepszego komunikowania się ze społeczeństwem. Nie chodzi tylko o samą edukację, ale przede wszystkim o umiejętność rozmowy i kontaktu z ludźmi. Bez tego niewiele zmienimy.

A jak powinna wyglądać edukacja społeczeństwa na temat lasów i leśnictwa? Czy Lasy Państwowe powinny w większym stopniu docierać także do dorosłych i pokazywać, dlaczego pozyskanie drewna jest elementem gospodarki leśnej?

Powinniśmy przede wszystkim gospodarkę leśną promować, bo nie mamy się czego wstydzić. Musimy jednak prowadzić ją w sposób, który będzie zrozumiały i akceptowalny społecznie. Wszyscy znamy obrazki, kiedy wchodzimy do lasu i widzimy dziesiątki czy setki metrów sześciennych zerwanego drewna. Warto popracować nad logistyką jego sprzedaży i wywozu, żeby drewno możliwie szybko znikało z lasu. Staramy się ograniczać sytuacje, w których jego zaleganie tworzy wrażenie, że las jest dewastowany. Trzeba pamiętać, że dziś sprzedajemy drewno proporcjonalnie w ciągu całego roku. Kiedyś sprzedaż koncentrowała się głównie zimą. Dzisiaj odbiorcy oczekują regularnych dostaw, dlatego potrzebujemy również sprawniejszego wywozu drewna z lasu. Bardzo ważna jest także edukacja społeczeństwa i zmiana jej kierunku. Często jesteśmy krytykowani za to, że skupiamy się przede wszystkim na edukacji dzieci, a za mało uwagi poświęcamy dorosłym. Próbujemy to zmieniać i właśnie w tym widzę jedno z rozwiązań. Były i są próby wejścia do szkół z programami dotyczącymi lasów i leśnictwa, ale nie zawsze się to udaje. Wiedza uczniów szkół podstawowych i średnich na temat lasów i leśnictwa jest wciąż niewielka. Nie możemy też konkurować z ochroną przyrody, bo naturalnie każdy woli chronić przyrodę, niż pozyskiwać drewno. Powinniśmy jednak pokazywać, do czego drewno jest potrzebne i że jesteśmy krajem, który w dużym stopniu zabezpiecza krajowy przemysł w ten surowiec. To kluczowa gałąź gospodarki. Nie jest to oczywiście proste, ale myślę, że mamy już pomysł, jak to robić. Odbudowaliśmy Centrum Komunikacji Społecznej. To już nie jest tylko promocja, ale przede wszystkim edukacja i przekazywanie informacji.

 A konsultacje społeczne pul?

Całkowicie zmieniamy instrukcję urządzania lasu, jeśli chodzi o konsultacje społeczne, bo teraz odwracamy kolej rzeczy. Najpierw spotykamy się i konsultujemy ze społeczeństwem. Bierzemy pod uwagę to, co nasi rozmówcy uważają na dany temat, co jest według nich konieczne w danym terenie i jak widzą gospodarkę, a potem dopiero ruszamy cały proces planowania urządzeniowego. Do tej pory mieliśmy przygotowany plan urządzenia lasu albo projekt planu i dopiero wtedy konsultowaliśmy go ze społeczeństwem. To nie była właściwa konsultacja. Tu muszę zaznaczyć, że to odważny krok, bo spowoduje nieprawdopodobne obciążenie dla nadleśnictw. Uruchamiamy platformę informatyczną, żeby ułatwić sprawę. Dopiero mając wszystkie dane, ruszamy do planowania. Myślę, że jest to kolejny sposób właściwego prowadzenia dialogu ze społeczeństwem i wytłumaczenia ludziom, co i dlaczego robimy.

A w jaki sposób Lasy Państwowe mogą pogodzić oczekiwania społeczne związane z ochroną przyrody z presją sektora leśno-drzewnego, meblarskiego i innych gałęzi przemysłu wykorzystujących drewno?

Oczywiście jest to kwestia, której nigdy nie uda się pogodzić w stu procentach, ale musimy znaleźć jakiś złoty środek. Na pewno warto zacząć od tego, że przemysł drzewny zdaje sobie sprawę z możliwości pozyskania drewna wynikających z planów urządzenia lasu. I to jest podstawowy punkt wyjścia do rozmowy. Warto też mieć świadomość, że przemysł drzewny ma swoją stabilizację zbudowaną przez Lasy Państwowe. Pozyskujemy mniej więcej jedną dziesiątą zaplanowanej puli w każdym roku i w każdym nadleśnictwie. To daje firmom perspektywę dziesięcioletnią – widzą, że w kolejnych planach urządzenia lasu przewidziane jest konkretne pozyskanie i mogą na tej podstawie planować swoją działalność. Kolejną kwestią jest lokalność rynku. Około połowy, a nawet więcej pozyskanego drewna trafia na rynek lokalny danego nadleśnictwa. Czasami mamy wrażenie, że drewno jest transportowane na duże odległości, ale w rzeczywistości większość pozostaje na miejscu i jest zagospodarowywana przez lokalnych odbiorców. Ta przewidywalność i stabilność dostaw to już jedna z platform, na której możemy budować kompromis z przemysłem drzewnym. Trzeba też pamiętać, że wyłączanie czy ograniczanie pozyskania drewna na określonych obszarach nie przekłada się wprost, jeden do jednego, na wielkość pozyskania. Wyłączamy przede wszystkim tereny najcenniejsze przyrodniczo, mokradła i inne obszary, na których intensywność pozyskania i tak była niewielka.

Niedawno został opublikowany komunikat Koalicji na Rzecz Polskiego Drewna, która mówi o potrzebie co najmniej 41 mln m³ surowca trafiającego na rynek. Ministerstwo wskazuje z kolei na poziom 38–40 mln m³. Jak w tej sytuacji pogodzić potrzeby ochrony przyrody z koniecznością zapewnienia przemysłowi odpowiedniej ilości surowca?

Deficyt drewna na rynku nie wynika wyłącznie z wyłączania kolejnych obszarów z pozyskania. W dużym stopniu jest on również efektem zatrzymania importu ze Wschod. Jeśli chodzi natomiast o nasze możliwości, oceniamy, że jesteśmy w stanie zaoferować przemysłowi około 38 mln m³ drewna. Oczywiście jest to na razie zgrubny szacunek, ale na pewno w przyszłym roku nie będziemy pozyskiwać mniej niż w roku bieżącym. Taki sygnał został już wysłany do przemysłu drzewnego. Trzeba przy tym pamiętać, że wiele rzeczy dzieje się po drodze. Na poziom pozyskania wpływają m.in. użytki przygodne, klęski i katastrofy, które mogą znacząco zmienić wielkość dostępnego surowca. W każdym razie utrzymujemy zasadę, że w przyszłym roku pozyskamy nie mniej drewna niż w roku bieżącym.

A jeśli chodzi o zakłady usług leśnych? Już od dłuższego czasu przedsiębiorcy leśni przekazują taki sygnał, że są traktowani przede wszystkim jako podwykonawcy, a nie partnerzy.

Nie ma dobrze prowadzonej gospodarki leśnej bez profesjonalnych kadr wykonujących prace w lesie. Dlatego stale monitorujemy i analizujemy rynek usług. Zdajemy sobie sprawę z problemów, z jakimi borykają się zakłady, w tym braków kadrowych czy też warunków pracy.

Jak pan odnosi się do tych opinii? Mówią też o niezdrowej konkurencji, o uwarunkowaniach przetargów, że nie są brane pod uwagę pozacenowe kryteria. Tworzą się konglomeraty. Czy LP zamierzają podjąć jakieś konkretne działania?

Podejmujemy działania, które mają służyć stabilizacji rynku usług poprzez m.in. dynamiczny system zakupów czy skalę stosowania kryteriów pozacenowych. Poszukujemy również narzędzi pozwalających na weryfikację zul, tak by promować zakłady o najwyższej jakości pracy.

Przedsiębiorcy leśni wskazują, że obecne stawki w przetargach nie pokrywają rzeczywistych kosztów prowadzenia działalności. Czy widzi pan potrzebę zmian w systemie zamówień?

Musimy pamiętać, że zlecanie prac odbywa się poprzez system przetargów nieograniczonych. To wymaganie prawne, którego zmienić nie możemy.  A przecież część negatywnych zjawisk, z jakimi mamy do czynienia, wynika właśnie z rosnącej konkurencji pomiędzy zakładami. Tu również poszukujemy zgodnych z prawem rozwiązań, np. analizujemy wielkość pakietów czy stopień konkurencyjności w poszczególnych jednostkach, a przede wszystkim chcemy ograniczyć podwykonawstwo, by usługi wykonywał rzeczywiście ten, kto wygrał przetarg. Przysłuży się to zarówno Lasom Państwowym, jak i stabilizacji rynku usług.

Czy planuje pan powołać stały zespół dialogu z branżą leśno-drzewną?

Cały czas są cykliczne spotkania z przemysłem drzewnym i można powiedzieć, że jest to permanentny zespół. W sierpniu odbędzie się spotkanie w sprawie zasad sprzedaży drewna na przyszły rok. To są burzliwe spotkania. Nie jest tak, że my coś mówimy, a wszyscy biją brawo albo odwrotnie. Najważniejsze rzeczy wykuwają się głównie przy zasadach sprzedaży drewna. I to jest może dla mnie najtrudniejsze, bo zasady sprzedaży drewna ustala jednoosobowo właśnie dyrektor generalny. Spotkania odbywają się cyklicznie, choć na pewno nie wszystkie zainteresowane podmioty w nich uczestniczą. Jakie są tego powody – trudno mi powiedzieć.

Jakie działania adaptacyjne w hodowli i urządzaniu lasu uważa pan za najpilniejsze w związku ze zmianami klimatycznymi?

Myślę, że będzie to zwiększenie ilości odnowień naturalnych, a niewątpliwie mamy w tym duże sukcesy. Naprawdę, jak się spojrzy na cyfry i to, jak rosną odnowienia naturalne, to postęp jest rzeczywiście bardzo duży. Już nawet widać, że niektóre jednostki wręcz prześcigają się między sobą w szkoleniach i sposobach prowadzenia tych odnowień. O ile nie mieliśmy problemu z jodłą, bukiem czy dębem, to z sosną sprawa jest trudniejsza. Oczywiście zależy to od warunków siedliskowych i wilgotnościowych. Natomiast zasady hodowli lasu są bardzo elastyczne. Nasze działanie polega na ciągłym szkoleniu, zdobywaniu wiedzy przez pracowników. Pomagają nam profesorowie wyższych uczelni i ciągły cykl różnych konferencji. Ciekawe są badania prof. Jarosława Sochy z Wydziału Leśnego UR w Krakowie i prof. Stanisława Drozdowskiego, dyrektora IBL, wybitnego specjalisty od hodowli lasu. Takiej półnaturalnej hodowli lasu. Także to się dzieje. Jeśli chodzi o urządzanie lasu, zwiększyliśmy ilość wariantów rębni. Aby nie było to schematyczne, ale też nie da się nic szybko i od razu. Natomiast to, co jest konieczne, to zmiany składów gatunkowych i wyszukiwanie takich gatunków, które są odporne na zmiany klimatu. To nie jest proste, ale obecnie jest to konieczność. Polscy leśnicy mają dobrą intuicję. Podsadzenia, podszyty, to wszystko się już działo w latach 60. i 70. ub. wieku. Zmierzam do tego, że to nie jest żadna nowość dla leśników, a teraz jest to już po prostu konieczność.

W czerwcu na konferencji na Płycie Krotoszyńskiej przedstawiono bardzo ciekawe metody hodowli – podsadzenia dębu pod dębem, a dokładnie dębu bezszypułkowego pod szypułkowym, korytarzową metodę hodowli dębu, rębnie retencyjne i trzebieże przekształceniowe. Wszystko jest systematycznie testowane i wprowadzane…

Nabieramy wszyscy przekonania do tego, szczególnie od trzebieży przekształceniowej. Do tej pory było tak, że w pewnym wieku, czyli ok. 80 lat, robiliśmy tzw. ciszę trzebieżową. Jak widać, jest teraz duża zmiana w podejściu do hodowli w tym przypadku. Właśnie w tym wieku trzeba już zacząć przebudowę.

Czy w LP powstaje w takim razie nowa kategoria oceny gospodarczych i pozagospodarczych działań nadleśnictw związanych z adaptacją do zmian klimatycznych?

Pracujemy nad zmianami zasad i metodyki kontroli, żeby podejść elastycznie do prowadzenia gospodarki leśnej. Dotychczasowe podejście było bardzo schematyczne, co mogło powodować niezadowolenie wśród pracowników terenowych. Leśniczowie bali się kontroli. Dlatego dokonujemy zmian w tym zakresie, wprowadzamy inny sposób diagnozowania problemów. Chodzi o obszary ryzyka. Gdzie rzeczywiście to ryzyko jest przede wszystkim finansowe, a gdzie przyrodnicze. Absolutnie mamy świadomość, że trzeba całkowicie inaczej podchodzić do kontroli i nadzoru, dopuszczając elastyczność pracy nadleśniczego i pracowników terenowych.

A jak ocenia pan działania leśników oraz innych służb, jeśli chodzi o ostatnie wielkopowierzchniowe pożary lasu?

Leśników mogę ocenić wyłącznie pozytywnie, bo jak zwykle działaliśmy z wielkim profesjonalizmem. Pokazaliśmy również, jaką siłę stanowią LP, jeśli chodzi o statki powietrzne. W Polsce tylko LP mają gaśnicze jednostki powietrzne w takiej ilości. Są jeszcze Black Hawki w Straży Granicznej i w Policji. Tam są też dostępne moduły do gaszenia pożaru. Główną siłą były samoloty i śmigłowce LP oraz nasza wiedza terenowa, która jest w takiej sytuacji nieoceniona. Te kilka wielkopowierzchniowych pożarów wynikło z przeogromnej suszy. Jak oceniłbym działania służb? Zarówno leśnicy, jak i strażacy z OSP i z PSP, działali z tak dużą determinacją i siłą, że wzbudzali u wszystkich ogromny podziw. Natomiast to, czego nam zabrakło, to dobrej łączności. W trybie ekspresowym próbujemy dokonać dużej zmiany. Chcemy mieć jednolitą łączność ze Strażą Pożarną i Policją. Pewnie gdybyśmy to mieli, np. w Puszczy Solskiej, łatwiej byłoby się komunikować, być może akcja przebiegłaby sprawniej.

A jaką rolę w zarządzaniu lasami i ochronie przeciwpożarowej widzi pan dla wkraczających do leśnictwa nowych technologii? Sztuczna inteligencja, teledetekcja, drony, pomiary i wizualizacje satelitarne…

Jestem absolutnym fanem tych wszystkich rozwiązań i stąd też zmiana w instrukcji urządzania lasu, która tak naprawdę tylko dopuszczała do pomiarów metody lidarowe z nalotów samolotowych. Wszystko na to wskazuje, że to drony będą pełnić coraz więcej funkcji. Zobaczymy, czy w planowaniu urządzeniowym spełnią swoją funkcję – w tej chwili to badamy. Na pewno w bieżącym zarządzaniu w nadleśnictwie wywiązują się z zadań – zaczynając od szkód biotycznych. Mamy już wyspecjalizowane w tym zakresie osoby w nadleśnictwach i kładziemy na to duży nacisk. Drony są wykorzystywane przez Straż Leśną, pomagają w rozwiązywaniu konfliktów na arenie szkodnictwa leśnego. Jeśli chodzi o system satelitarny – tak, oczywiście, mieliśmy przykłady przy pożarach. Straż korzystała tutaj, szczególnie z danych dostarczanych z systemów satelitarnych. To jest przyszłość, nie ma co do tego wątpliwości. Natomiast dużą zagadką pozostaje sztuczna inteligencja. To, że jest potrzebna, jest oczywiste. Zaczęliśmy pracować nad własną platformą sztucznej inteligencji. Jednak istnieje ochrona danych wrażliwych i wiele informacji, których nie chcielibyśmy wypuszczać z naszej organizacji. Pierwszym z pomysłów jest ograniczenie biurokracji i do tego celu już w tej chwili zaprzęgamy systemy AI. Myślę, że sztuczna inteligencja będzie intensywnie uczestniczyć w planowaniu zadań gospodarczych, tym bardziej że mamy największy w Europie, a pewnie i na świecie, zbiór danych dotyczących lasów w postaci SILP i Banku Danych o Lasach. To ogromna baza różnorodnych informacji. A w sprawach bieżących, to myślę, że za chwilę zaprzęgniemy AI do szacunków brakarskich. W każdym razie przygotowujemy się do bieżącego planowania wykorzystującego sztuczną inteligencję.

Związki zawodowe leśników stanowczo komentowały ustanowienie lasów społecznych wokół Wrocławia. Twierdzą, że nie zostali zaproszeni na konsultacje.

Jeśli chodzi o kierownictwo LP – są oni zapraszani na każdym etapie naszego funkcjonowania. Właśnie wróciłem z objazdu po wszystkich regionalnych dyrekcjach. Miałem spotkania z nadleśniczymi i z dyrektorami regionalnych dyrekcji, naczelnikami. W każdym spotkaniu uczestniczyły wszystkie związki, które chciały brać udział. Zresztą ich członkowie byli bardzo aktywni, zadawali wiele pytań. Natomiast lasy społeczne nie są dobrym przykładem przedstawionym przez związki. Tak naprawdę te spotkania dotyczące lasów społecznych nie miały miejsca w ministerstwie, tylko w miastach, wokół których miały być ustanowione. Tam przecież byli nasi pracownicy. Natomiast z założenia, lasy społeczne mają być dalej lasami wielofunkcyjnymi, więc nie ma tutaj zagrożenia dla pracowników. Mówię tu o zagrożeniu finansowym, bo związki to często artykułują. Ja naprawdę mam dobrą wolę do współpracy ze związkami. Rozmawiamy. Nie zostawiamy też tematów trudnych.

Staruje nowy rok szkolny, zarówno w szkołach leśnych, jak i też oczywiście na uczelniach. Jak i czy w ogóle zachęciłby pan młodych ludzi do wyboru zawodu leśnika?

Myślę, że w czasach bardzo korporacyjnej pracy i coraz większej specjalizacji zawód leśnika daje dużo satysfakcji. Wymaga szerokiej wiedzy i stawia przed człowiekiem zadania, które daleko wykraczają poza proste wykonywanie poleceń czy realizację schematycznych działań. Potrzebne jest samodzielne, koncepcyjne myślenie, a dzięki temu człowiek może czuć się w swojej pracy bardziej spełniony. Nie można też zapominać o kontakcie z przyrodą – to ogromna zaleta tego zawodu. Ważna jest również stabilność zatrudnienia. Można na ten temat dyskutować i oczywiście narzekać, ale Lasy Państwowe są organizacją, do której ludzie chcą przychodzić do pracy. Będziemy się starali, żeby tak pozostało również w przyszłości.

Kiedy obserwuję młodych ludzi przychodzących na przykład na staże do nadleśnictw, czy nawet na parę miesięcy do pracy w lasach, to oni już nie są tak zachwyceni. Mówią, że zarobki nie są wysokie, a z kolei wymaga się od nich specjalistycznej wiedzy i pełnego zaangażowania.

Staramy się te zarobki podnosić. Staramy się również unowocześniać pracę. Już jesteśmy na takim etapie, że leśniczy korzystając z telefonu czy tabletu będzie realizował wszystkie zadania. To młodym ludziom jest potrzebne, bo czują się lepiej z nowoczesnym sprzętem. Są pewne mankamenty. Chociażby trzeba gdzieś jakieś mieszkanie znaleźć, ale tak jest przecież też w każdej innej pracy. Dobry absolwent zawsze znajdzie pracę. Odnoszę jednak wrażenie, że dużo osób, które przychodzi do pracy w LP, poszło na studia leśne bez przekonania. Zawsze było takie zjawisko, ale nie w takiej skali jak teraz. Jest również coraz mniej chętnych na studia leśne. Jeśli chodzi o podwyżki, to tegoroczne m.in. miały na celu pomóc tym młodym osobom. Najwyższe dostali ci najniżej zarabiający. Kierownictwo dostrzegło ten problem. Dążymy do tego, żeby jednak osoby na podobnych stanowiskach zarabiały podobnie, bo takie są współczesne oczekiwania. Nikogo nie interesuje, że ktoś pracuje 30 lat, a młody człowiek, który dopiero zaczyna, zarabia dwa razy mniej. Ta kwestia budzi wiele emocji, najwięcej wśród starszych związkowców. Wyrównujemy wynagrodzenia na danym stanowisku pracy, pracujemy nad zwartościowaniem pracy na stanowiskach. To jest chyba klucz do problemu – ludzie nie wiedzą, za co pracują i dlaczego. Dzisiaj młodzi chcą konkretnie wiedzieć, z czego wynika ich wynagrodzenie.

Czy uważa pan, że takie fachowe czasopisma leśne jak „Las Polski” są potrzebne leśnikom?

Pewnie, że są potrzebne – nawet niezbędne! Specyfika naszych wydawnictw jest całkowicie inna. My się skupiamy na sprawach wewnętrznych, pracowniczych, a nie całego środowiska leśnego. „Las Polski” ma tę możliwość, żeby widzieć wszelkie aspekty leśnictwa szerzej. Poza tym krytyka też jest potrzebna, uważam, że bardzo ważne jest mieć taką możliwość poznania innego punktu widzenia. Poza tym macie fachowe artykuły pisane przez naukowców, pokazujecie również, jak wygląda leśnictwo w innych krajach – to bardzo ważne i rozwijające.

A jaki ma pan stosunek do powiększania istniejących parków narodowych i tworzenia nowych?

Uważam, że powinno to się dziać przede wszystkim za pośrednictwem Narodowego Programu Leśnego. To na poziomie krajowym powinna być stworzona koncepcja. Natomiast takie incydentalne poszerzanie parku jest absolutnie bez sensu. Nie ukrywam, że warto byłoby niektóre parki poszerzyć – może warto całą Puszczę Białowieską zrobić parkiem narodowym? My się przed tym nie bronimy. Natomiast ja znam bardzo dobrze przykład z poszerzenia Świętokrzyskiego Parku Narodowego, gdzie zależało nam, żeby objąć ochroną jeszcze parę oddziałów – ok. 500 ha. My i tak tam nie prowadziliśmy gospodarki leśnej, a do tego były to obszary Natura 2000. Jednak gmina i społeczeństwo się nie zgodziło. Szczerze mówiąc, nie widzę płaszczyzny do jakiegoś radykalnego powiększania parków narodowych w Polsce. Moratorium zaprzecza idei poszerzania parków, bo jeżeli my w lasach, w ramach moratorium i nowych sposobów zarządzania, wyłączamy tereny z użytkowania, to ten teren niewiele różni się od parku narodowego. Trzeba by było iść w kierunku, poszerzania parków i pozostawienia normalnego funkcjonowania LP. Myślę, że atmosfery dla poszerzania parków narodowych już nie będzie, bo każdy powie, że przecież w lasach można też działać, tak jak w parkach narodowych. Tylko że w LP jest jeden mały szkopuł – musimy za to płacić ze sprzedaży drewna.

Mówiliśmy o szkoleniach dla pracowników LP, żeby umieli rozmawiać ze społeczeństwem. A co z hejtem, który się wylewa na leśników?

Niestety w czasie naszych wewnętrznych spotkań to już wybrzmiewało bardzo, bardzo często. Nie tylko hejt, ale też obciążenie pracą. Ludzie są zmęczeni i chcemy stworzyć system opieki psychologicznej nad leśnikami. Dużo szkody w tej kwestii wyrządza również mit, że ciągle musimy redukować zatrudnienie. Chcę wszystkich uspokoić – to już się skończyło. W Polsce w moim odczuciu nie zadziała model jednoosobowego zarządzania leśnictwem. To może sobie działać w lasach prywatnych albo komercyjnych. To szaleństwo, ten pęd, trzeba zatrzymać na modelu leśniczy plus podleśniczy w leśnictwie. Koniec i kropka!

Co chciałby pan, żeby było największym osiągnięciem pana kadencji jako dyrektora generalnego?

Na pewno chciałbym zmienić postrzeganie lasów przez społeczeństwo, ale to chyba nie jest proces, który można założyć na jedną kadencję. Ponadto chciałbym uspokoić atmosferę w LP. Naprawdę staramy się to z zastępcami i kierownictwem to zrobić już od roku. Długa droga, nie jest łatwo. Jesteśmy ludźmi, którzy postrzegają pracę bardzo poważnie, nie jesteśmy nadani z żadnej partii ani innych organizacji. Chcielibyśmy uspokoić leśników, że nic złego w LP się nie wydarzy. Natomiast proces dostosowywania leśnictwa do wymagań społeczeństwa, który trzeba było robić już 20 lat temu, należy teraz przeprowadzać w przyspieszonym tempie. Będę dbał o stabilizację finansową i o to, żeby mundur leśnika był szanowany i pracownicy chodzili w nim z dumą.

Wywiad przeprowadzono 27 lipca 2026 roku.

Fot. arch. Lasów Państwowych
Z dyrektorem generalnym Adamem Wasiakiem (z prawej) redaktor Michał Żuczkowski rozmawiał 27 lipca 2026 roku