Lasy w nowym PROW

7 czerwca 2013 14:38 2013 Wersja do druku

MRiRW ogłosiło wstępny zarys PROW na lata 2014–20. Dokument uspokaja tych, którzy planują zalesiać grunty – dotacje na ten cel zostaną utrzymane. Pojawiają się instrumenty dotyczące szkoleń i promocji, ale nie ma mowy o programach leśno-środowiskowych dla właścicieli lasów.


Wstępny zarys nowego PROW został zatwierdzony 16 kwietnia. „Leśnictwo” i „lasy” pojawiają się w nim nad wyraz często. Hasło „leśnictwo”, tak jak to widnieje w dokumentach unijnych, jest w wielu przypadkach używane w parze z „rolnictwem”. Wśród sześciu tzw. priorytetów przyszłego PROW leśnictwo pojawia się aż w trzech, związanych z transferem wiedzy (1), ochroną ekosystemów (4) oraz efektywnością i gospodarką niskoemisyjną (5). Przykładowo, gdy dokument charakteryzuje pierwszy priorytet i mówi o potrzebie wszechstronnego doskonalenia zawodowego, to dotyczy ono rolników oraz właścicieli lasów. Gdy mowa o doradztwie w zakresie nowych technologii, technik lub organizacji produkcji, to chodzi o produkcję rolną lub leśną.

Czy rzeczywiście właściciele lasów, osoby i firmy pracujące w branży leśnej będą mogły się spodziewać tak szerokiego wsparcia, na równi z sektorem rolnym, jak to sugeruje treść piorytetów? Czy też to jedynie kalka z dokumentów unijnych, a polska redakcja na etapie legislacji sprowadzi leśnictwo w PROW do jego tradycyjnej już, dość ograniczonej roli?



Priorytety bardzo leśne…

Propozycja MRiRW odnosi się do wybranych artykułów unijnego projektu rozporządzenia w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Od zeszłego roku, kiedy prezentowaliśmy go w „Lesie Polskim”, nieco się zmienił. Nową wersję zatwierdzono 13 marca.

Ten dokument specjaliści określają jako tzw. rozporządzenie bazowe. Stąd pochodzą przywołane „priorytety”, zacytowane dosłownie w propozycji MRiRW. Rozporządzenie będzie podstawą do konstruowania polskiego PROW; nasz przyszły program może zawierać wyłącznie działania, które są tam obecne. Jednak wcale nie musi, a na faktyczne priorytety architektów krajowego PROW wskazuje dobór działań.

Pozostaje więc w projekcie działanie zalesieniowe („Zalesianie i tworzenie terenu zalesionego”, art. 22.1.a i 23 rozporządzenia bazowego). Ale jak, informują uczestnicy spotkań konsultacyjnych, nawet jego dostępność przez następne siedem lat była zagrożona. Na pewno należy porzucić jakiekolwiek marzenia o wprowadzeniu działań leśno-środowiskowych, skierowanych wybitnie na wsparcie prywatnego leśnictwa (art. 35).

W innych, bardziej ogólnych działaniach, leśnictwo pojawia się także – np. „Transfer wiedzy” (art. 15) – tu MRiRW informuje nas, że mają to być przedsięwzięcia mające na celu upowszechnienie innowacji i dobrych praktyk w zakresie produkcji rolnej, leśnictwa, przetwórstwa. To nowy kierunek w PROW. Osobom, które odpowiadają za jego kształt, na razie udało się doń włączyć bardzo konkretne wskazanie, by beneficjentami części szkoleń były szkoły leśne, które prowadzi Ministerstwo Środowiska. Ale w sprawie czy szkoły mogą być beneficjentem musi się jeszcze wypowiedzieć Komisja Europejska.

…ale polska propozycja już mniej


Co faktycznie znaczy obecność leśnictwa w priorytetach, można się przekonać, patrząc na założenia działań z innej grupy. Tych, które w treści unijnego projektu zawierają odniesienia do leśnictwa, ale w polskich propozycjach je tracą.

Przykładowo działanie „Doradztwo”, przy okazji charakterystyki stosownego priorytetu, ma dotyczyć doradztwa w zakresie nowych technologii, technik lub organizacji produkcji rolnej lub leśnej. Tymczasem w szczegółowym opisie samego działania o leśnictwie już nie ma wzmianki (akurat w obecnym PROW też mamy działanie dotyczące doradztwa dla właścicieli lasów, które zaowocowało szkoleniami dla kilkuset doradców). Jednym z celów działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” jest wg projektu UEpromowanie sekwestracji węgla w rolnictwie i leśnictwie. Ale polski dokument już teraz zastrzega: Pomoc jest udzielana na inwestycje poprawiające ogólne wyniki gospodarstw rolnych prowadzących zarobkową działalność rolniczą (...) z wyłączeniem produkcji leśnej i rybnej. Ważne działanie „Płatności dla obszarów Natura 2000” MRiRW ogranicza wyłącznie do trwałych użytków zielonych. Tak jakby w prywatnych lasach nie projektowano żadnych ograniczających działań ochronnych.

W propozycji mamy także działanie „Przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego w wyniku klęsk żywiołowych (...)”. Niemniej w opisie działania na dziś brak jakiejkolwiek wzmianki nt. leśnictwa. Dla przypomnienia – obecnie w PROW mamy dwuczłonowe działanie „Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy oraz wprowadzanie instrumentów zapobiegawczych”.



Będzie trudno, bo kołdra krótka

Konsultacja wstępnych założeń upublicznionych na stronie internetowej MRiRW trwała do 15 maja. Program ma być dalej konsultowany do października, tak aby jeszcze w tym roku przyjęła go Rada Ministrów. Zajmie się tym teraz grupa robocza wspierająca ministra rolnictwa. Powołana została na krótko przed ogłoszeniem zarysu PROW. W jej skład wchodzi 67 osób, przede wszystkim przedstawiciele MRiRW (13 osób), instytucji związanych z branżą rolną i innych. Po trzech przedstawicieli mają powiaty, gminy i organizacje pozarządowe, po jednym ministerstwa. W tak licznym gronie leśnictwo ma więc tylko jednego rzecznika reprezentującego Departament Leśnictwa i Ochrony przyrody w Ministerstwie Środowiska.

A batalia o kształt PROW zapowiada się zażarta i to nie tylko, gdy chodzi o obecność tych czy innych priorytetów, ale również o dostępność pieniędzy na realizację. Bo tych jest zdecydowanie mniej. Przede wszystkim dlatego, że Polska otrzymała na tzw. II filar Wspólnej Polityki Rolnej 9,8 mld euro, o 3,5 mld mniej niż w obecnej perspektywie. Ale to nie koniec. 25% z tych pieniędzy ma zostać przesunięte na rolnicze dopłaty bezpośrednie, by utrzymać ich poziom po tym, gdy nie będą mogły być dofinansowywane z pieniędzy krajowych. Ocenia się także, że ok. 1,4 mld już zostało rozdysponowane na zobowiązania z lat poprzednich. Na PROW w kolejnych siedmiu latach mamy więc mniej więcej połowę tego, co dotychczas. Będzie więc dobrze, jeśli leśne działania jakkolwiek się utrzymają.  

Rafał Zubkowicz

> Treść projektu PROW na lata 2014-20