strona główna

Co warto przeczytać

Komandosi spod znaku AK

Komandosi spod znaku AK Zbigniew Zieliński Apostolicum 2008Po dziesięcioleciach przymusowego milczenia, dziś - dzięki Zbigniewowi Zielińskiemu - rozwiązał się nam worek z publikacjami poświęconymi jednym z najsłynniejszych żołnierzy i oddziałów Podziemnego Państwa Polskiego. Ludzie ci swymi bohaterskimi czynami pisali historię ziemi kieleckiej, częstochowskiej i całego narodu. Tym razem w ponad stustronicowej książce autor przybliżył nam część akcji przeprowadzonych przez partyzantkę z AK, w której służyło wielu leśników. Dodajmy od razu, że jeden z rozdziałów poświęcony jest właśnie udziałowi ludzi lasu w tych działaniach. Ale większość kart opisuje po prostu dzielnych ludzi, bez szczególnego wyróżniania ich zawodów czy przedwojennych funkcji. Bo najistotniejsze było ich poświęcenie i ofiara krwi, którą złożyli na ojczystym ołtarzu.

Czytaj więcej

Czy tur powróci do polskich lasów?

Czy tur powróci do polskich lasów? A. M. Dzieduszycki, R. Słomski, M. Ryba MiPBP w Turku 2008 Prezentowana książka jest najpełniejszym kompendium wiedzy o turze. Choć ma charakter pracy naukowej, czyta się ją z zaciekawieniem, bo nie tylko pokazuje dzisiejszy stan wiedzy o wymarłym przed niemal czterema wiekami gatunku (co już samo w sobie jest interesujące), ale również polemizuje z teoriami i tezami dotyczącymi losów tura, jego udziału w powstawaniu współczesnych ras bydła albo udziału Polaków w zagładzie gatunku. Trzeba przyznać, że materiał zgromadzony na 136 stronach jest imponujący. Większa część książki jest zbiorem wiedzy historycznej na temat turów, ich rozsiedlenia, biologii i roli w kulturze wielu rejonów świata. Ta część zawiera wiele współczesnych i archiwalnych fotografii, rycin i map. Znalazły się w niej również szczególnie ciekawe, acz z pewnością dyskusyjne rozdziały poświęcone korzyściom i zagrożeniom płynącym z projektowanego odtworzenia tura oraz wyjaśniające, dlaczego miałoby to nastąpić w Polsce. Mało tego, autorzy pokusili się nawet o wskazanie potencjalnych miejsc, w których można ich zdaniem prowadzić półdzikie hodowle turów.

Czytaj więcej

Zwierzyna gruba. Zasady prawidłowego pozyskiwania

Zwierzyna gruba. Zasady prawidłowego pozyskiwania P. Janiszewski, T. Daszkiewicz Wydawnictwo Mantis 2008 Ta niewielka 48-stronicowa książka stanowi aktualne kompendium wiedzy na temat pozyskiwania 7 gatunków ssaków, zaliczanych w Polsce do zwierzyny grubej. Jej autorami są naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, a książka jest efektem ich pracy badawczej prowadzonej w latach 2005-2008. Pokrótce omówiono w niej biologię (ze szczególnym rozwinięciem rozwoju osobniczego), ekologię i wygląd każdego z nich. Zawiera też dane o wielkości populacji i pozyskania poszczególnych gatunków w Polsce. Przedstawiona podstawowa wiedza, niezbędna w łowiectwie już na poziomie stażysty, jest kwintesencją tego, co o zwierzynie wiedzieć się powinno. Jednak dla osób z większym doświadczeniem z pewnością będzie niewystarczająca.

Czytaj więcej

Mapy Bieszczadów

Mapy Bieszczadów Wojciech Krukar Ruthenus 2007, 2008Miłośnikom najdzikszych polskich gór przedstawiamy trzy mapy, które warte są polecenia nie tylko dlatego, że prowadzą do celu. Ich dodatkowym atutem jest niezwykła praca wykonana przez Wojciecha Krukara, który zajmuje się dokumentowaniem pochodzenia nazewnictwa bieszczadzkiego. Na mapach znalazł się efekt jego badań prowadzonych pod patronatem Towarzystwa Karpackiego, czyli wiele zapomnianych lub nieznanych i, co oczywiste, nienanoszonych na inne mapy określeń odnoszących się do szczytów, dolin, polan, większych i mniejszych miejscowości, osad, przysiółków itd. Są wśród nich toponimy "odkopane" w królewskich lustracjach i innych starych dokumentach oraz ludzkiej pamięci. Ale to nie jedyny atut wydawnictw: są one przede wszystkim praktyczne i użyteczne.

Czytaj więcej

Dzika dusza koników polskich (DVD)

Dzika dusza koników polskich (DVD)P. Volponi (realizacja) Agencja Orzeł 2007 Prezentację filmu zacznijmy od tych, bez których jego powstanie byłoby niemożliwe. Są nimi władze Stacji Badawczej PAN w Popielnie i WFOŚiGW w Olsztynie. Nad całością zapanowało i przygotowanie filmu zleciło Stowarzyszenie Przyjaciół Wojnowa. Miłośnikom przyrody i fotografii przyrodniczej raczej nie trzeba przypominać kim, jest urzeczony polską przyrodą włoski fotograf Paolo Volponi. Znamy go z choćby z reportaży w "National Geographic" i albumu prezentującego bieliki. Tym razem jego uwagę zaabsorbowały koniki polskie, rasa koni przez dziesięciolecia odtwarzana przez naukowców, by jak najbardziej zbliżyć ich wygląd do wymarłych dzikich tarpanów.

Czytaj więcej

Ilustrowany przewodnik po Galicyi

Ilustrowany przewodnik po Galicyi (reprint) M. Orłowicz Ruthenus 2008 Nie od dziś Wydawnictwo Ruthenus uznawane jest za firmę nie tylko pod każdym względem dbającą o jakość swoich publikacji, ale również o to, by wnosiły one wkład w dorobek kulturalny Galicji. Nie mogło być inaczej również w przypadku opisywanego reprintu przewodnika, którego oryginalne wydanie ukazało się w 1919 roku. Przytoczenie pełnego tytułu oraz fragmentów brzmienia jego strony tytułowej znacznie przybliży nam zawartość książki. ,Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim (...) z mapą Galicji i Tatr, planem Lwowa, Krakowa i 262 ilustracyami". Autor, znany i do dziś ceniony turysta i krajoznawca, napisał go na podstawie licznych wycieczek, prowadzonych przez Akademicki Ruch Turystyczny we Lwowie, który założył w 1906 r. i którym kierował przez pięć lat. Wydanie tej książki było nie lada dokonaniem, gdyż przez lata całe (dokładnie od 1909 r.) ART poszukiwało wydawcy i sponsorów. Ukazujące się w tym okresie niemieckojęzyczne publikacje promujące Galicję, były nie tylko stosunkowo liczne, ale miały też możnych protektorów i sponsorów (często Polaków). Dla pierwszego polskojęzycznego wydawnictwa turystycznego opisującego tak szeroko te tereny nie było jednak miejsca. Ostatecznie udało się, dzięki prywatnym funduszom prof. Karola Kwiecińskiego, współzałożyciela ART.

Czytaj więcej

Karpackie kolejki leśne

Karpackie kolejki leśne A. Kučera, A. Bilek Ruthenus/Konting 2007 Książka ta jest jedną z niewielu, do których będę zaglądał wielokrotnie, choćby dlatego, że jest po prostu piękna. Pomysł wydania wielkiego (poszerzony format A4), ponad 400-stronicowego dzieła poświęconego wyłącznie leśnym kolejkom wąskotorowym, może wydawać się karkołomny. Jednak współpracujący ze sobą wydawcy z Krosna i Pragi zrobili z niego prawdziwą perłę historyczną i artystyczną.

Czytaj więcej

Motyle dzienne Polski

Motyle dzienne Polski J. Buszko, J. Masłowski Koliber 2008 Po kilku latach oczekiwań pojawiło się nowe opracowanie poświęcone krajowym motylom dziennym. Mamy ich, włącznie z tymi najrzadszymi, pojawiającymi się tylko od czasu do czasu, 163 gatunki. To niewiele zwarzywszy na to, że w Europie jest ich 565, a na świecie stwierdzono już 17,5 tys. Dodajmy jeszcze, że owe 163 gatunki to zaledwie 5% wszystkich krajowych motyli. Pozostałe 95% to ćmy, z których część również prowadzi dzienny tryb życia. Postępy nauk przyrodniczych weryfikują dotychczasową wiedzę o krajowych motylach. W ciągu ostatnich kilkunastu lat zmieniła się wiedza o ich występowaniu i stanie zachowania populacji, uaktualniono też nazewnictwo gatunków.

Czytaj więcej

Ptaki w twoim ogrodzie

Ptaki w twoim ogrodzie Dariusz Graszka-Petrykowski KDC 2008 Rzadki na naszym rynku przykład naprawdę praktycznej książki ornitologicznej. Choć nie jest przewodnikiem terenowym, to format i solidna oprawa sprawiają, że można spokojnie zabrać ją do ogrodu by zidentyfikować gatunek ptaka wijącego gniazdo na belce lub w krzewie. Skrócony przewodnik do rozpoznawania gatunków to zaledwie piąta część blisko dwustustronicowej publikacji. Inny rozdział pomoże czytelnikowi rozpoznać mieszkańców ogrodów na podstawie budowy gniazd oraz barwy i wielkości jaj. Pozostałą część książki spokojnie można określić mianem wszechstronnego poradnika i to na bardzo wysokim poziomie. Autor przybliża bardzo obszernie pomysły na urządzenie ogrodów z myślą o ptakach, poczynając od tego, jak zaadaptować istniejący ogród do potrzeb jego skrzydlatych mieszkańców, aż po porady dotyczące zakładania zupełnie nowych ogrodów. Wielość zaprezentowanych rozwiązań pozwala na skomponowanie ogrodu w sposób odpowiadający nie tylko ptakom, ale i ludziom. W książce znalazły się informacje, jakich gatunków roślin użyć, by zapewnić naturalne schronienia, miejsca na gniazda i oczywiście obfitość pokarmu. Różnorodność opisanych drzew, krzewów i bylin pozwala na zaplanowanie ogrodu w zgodzie z przyrodą, ale i własnym gustem. Poza tym opisano tu metody zakładania funkcjonalnych oczek wodnych, pojników, sposób konstruowania i instalowania budek, koszy, półek oraz kieszeni lęgowych.

Czytaj więcej

Leśne ślady wiary

Leśne ślady wiary E. Marszałek Ruthenus 2008 W lasach kryją się miejsca ważne z przeróżnych powodów. Jednych spotkało tu szczęście, innych tragedia, ale sposób upamiętniania tych zdarzeń od stuleci jest ten sam - stawały i wciąż stają po borach, grądach i bagnach krzyże i kapliczki. Pamięć jest ulotna i z czasem nie będziemy wiedzieli kto, dlaczego i kiedy je ustawił. Dzięki Edwardowi Marszałkowi poznajemy niebywałą historię kilkudziesięciu spośród setek takich obiektów ukrytych w lasach podległych RDLP w Krośnie. Dzięki tej książce historia każdego z nich pozostanie w ludzkiej pamięci na wieki.

Czytaj więcej

Razem na biegun

Razem na biegun (audiobook) M. Kamiński Fundacja Marka Kamińskiego 2006 Czy są jeszcze na świecie miejsca, które mają moc? Miejsca, które obdarzyć mogą człowieka swoją energią? Z których widać inne światy, inne sprawy, inny porządek rzeczy, w których człowiek odkrywa w sobie człowieka? Może są jeszcze takie miejsca na tym świecie, ale jak ich szukać? Przewodniki o nich milczą. Źródła, z których wypływa woda poznania zmieniają swoje miejsca. Raz są tu, kiedy indziej już daleko stąd. I nie ma żadnej mapy, która mogłaby nas do nich zaprowadzić. Zostają ślady i znaki. Możemy je zobaczyć, kiedy patrzymy głęboko, bardzo głęboko w siebie.

Czytaj więcej

Moje bieguny. Dzienniki z wypraw 1990-1998

Moje bieguny. Dzienniki z wypraw 1990-1998 M. Kamiński Fundacja Marka Kamińskiego 2008 W letnie upały wiele osób poszukujących ochłody powinno sięgnąć po prezentowaną książkę. To już drugie jej wydanie i nie należy się temu dziwić, bo czytanie o mrozach i zmaganiu ludzi z najtrudniejszymi warunkami pogodowymi, jakie można spotkać na Ziemi, bardzo wciąga. Marek Kamiński opisuje rzeczy bardzo odległe większości z nas. Odległe nie tylko geograficznie, ale przede wszystkim mentalnie. Któż bowiem miał okazję samotnie przemierzać setki kilometrów lodowej krainy, ciągnąc kilkudziesięciokilogramowe sanie, wiedząc, że jest zdany wyłącznie na siebie?

Czytaj więcej

Jodła - Ekologia. Zagrożenia. Hodowla

Jodła - Ekologia. Zagrożenia. HodowlaE. Bernadzki PWRiL 2008 Tom poświęcony jodle to kolejna pozycja w serii "Drzewa naszych lasów". Książka jest typowym podręcznikiem przeznaczonym dla leśników, poświęconym jednemu z najpiękniejszych drzew leśnych w Europie, należącemu do głównych gatunków tworzących nasze lasy, odgrywającemu szczególną rolę w lasach górskich i wyżynnych. Rola i znaczenie jodły w lasach Polski jest złożona, w ostatnich wiekach ulega cyklicznym zmianom. W ostatnich dekadach możemy mówić o zmniejszaniu się powierzchni i zbyt małym udziale jodły w polskich drzewostanach oraz niedocenianiu roli, jaką powinna pełnić na pewnych siedliskach. Już na początku ubiegłego wieku zaczęto zwracać uwagę na znikanie jodły, a w 1921 r. Stanisław Sokołowski pisał w swoim podręczniku o usilnej dążności, aby powrócić jodle utracone stanowisko. Zmniejszanie się jej udziału w lasach Polski i Europy jest notowane od ponad 200 lat. W XX w. udział jodły w drzewostanach spadł w Polsce o połowę, a w Niemczech o ok. 60-70%. Doprowadziło to do tego, że obecnie drzewostany jodłowe to niewiele ponad 2% powierzchni naszych lasów (135 716 ha), co wzbudza duży niepokój leśników o przyszłość gatunku.

Czytaj więcej

Sosna zwyczajna. Hodowla i ochrona

Sosna zwyczajna. Hodowla i ochrona T. H. Puchniarski PWRiL 2008 Książka otwiera cykl wydawnictw "Drzewa polskich lasów", w którym specjaliści (przede wszystkim praktycy) będą prezentować najważniejsze zagadnienia związane z hodowlą i ochroną najważniejszych gatunków drzew. Zarówno ta, jak i wszystkie kolejne nie będą typowymi monografiami gatunku, w których specjalizuje się Instytut Dendrologii PAN w Kórniku. Będą to raczej poradniki skierowane przede wszystkim do leśników, zawierające informacje o tym, jak prowadzić gatunki prezentowanych drzew, by w przyszłości otrzymać z nich jak najlepszej jakości surowiec. Stąd w książce znalazły się obszerne rozdziały poświęcone produkcji materiału rozmnożeniowego, hodowli drzewostanów z uwzględnieniem różnic wynikających z siedliska czy zabiegom pielęgnacyjnym prowadzonym w drzewostanach różnych klas wieku. Poza tym książka podpowiada, w jaki sposób pielęgnować siedliska porośnięte sosną i jak przebudowywać drzewostany.

Czytaj więcej

Drzewa iglaste i owady na nich żerujące

Drzewa iglaste i owady na nich żerujące J. Stocki, S. Kenelski, R. Dzwonkowski OW MULTICO 2008Popularność potężnej książki ("Drzewa iglaste i owady na nich żerujące" - 2000 i 2005 r.), poświęconej owadom żerującym na drzewach iglastych, zachęciła wydawnictwo do wydania kolejnej publikacji adresowanej do leśników i miłośników lasu. Jest to kieszonkowy przewodnik, oparty na materiale zawartym we wspomnianej książce, noszący dokładnie ten sam tytuł. Tym razem Jacek Stocki - autor tekstu i pracownik DGLP - ograniczył nieco zawartość książki, umieszczając w niej bardzo ogólne opisy gatunków. Jak pisze we wstępie, opisy bardziej szczegółowe można znaleźć w licznejliteraturze entomologicznej. Zespół autorski postanowił skupić uwagę odbiorców na ilustracjach umożliwiających rozpoznanie gatunków. Nieocenioną pomocą w tym względzie są fotografie Stanisława Kinelskiego i rysunki Roberta Dzwonkowskiego. Zaprezentowano na nich zarówno owady w różnych stadiach rozwojowych, jak i żerowiska oraz uszkodzenia równych części roślin.

Czytaj więcej

Skrzydlaci sprzymierzeńcy lasu

Skrzydlaci sprzymierzeńcy lasuPrzemysław Sujak ORWLP w Bedoniu 2007Film przyrodniczy ma się w naszym kraju coraz lepiej. Przynajmniej pod względem istniejących i powstających festiwali filmowych oraz rosnącej liczby produkcji. Z pewnością jest to zasługa dużej dostępności sprzętu oraz rosnącego zapotrzebowania na filmy przyrodnicze ze strony widzów. Problemem w dalszym ciągu pozostaje schematyczne podejście filmowców-przyrodników do swej pracy. Najczęściej sprowadza się ono do zaprezentowania mieszanki gatunków zwierząt i roślin, opatrzonych bardzo ogólnym komentarzem. Podobnie jest w tym przypadku. Wbrew tytułowi na ekranie goszczą bowiem nie tylko ptaki. Obecność padalca, żaby, jeża czy wiewiórki dość trudno skorelować z bardzo jednoznacznym tytułem, tym bardziej że nie pomaga w tym komentarz. Jest on dość odległy od tematu przewodniego filmu, a sprawę "sprzymierzenia" ptaków z lasem załatwia kilkoma zdaniami w ostatniej minucie, gdy większość bohaterów zeszła już z "wizji". Krótko mówiąc film powinien mieć inny tytuł, np. ,Wiosna leśnych ptaków".

Czytaj więcej

Tatry

Jak dawniej po Tatrach chadzano Krzysztof PiseraTatrzański PN 2007Dolina KościeliskaMaria Baścik (red.) Tatrzański PN 2006Polskie góry mają bardzo bogate tradycje turystyczne, co udowodniono już wielokrotnie na łamach niezliczonych publikacji. Ale góry mają do siebie to, że wciąż można odkrywać je na nowo, również w literaturze. Tatrzański Park Narodowy pamiętając o historii terenów, które chroni, wydał niedawno doskonałą monografię, bogato ilustrowaną archiwalnymi (głównie XIX-wiecznymi) fotografiami i rycinami, prezentującą początki rekreacyjnego wędrowania ku szczytom. Choć jej celem nie była chronologiczna prezentacja rozwoju turystyki tatrzańskiej, to jednak bogactwo zgromadzonego materiału w pełni predestynuje tę książkę do miana poważnego opracowania historycznego. Jego wielkim atutem jest mnogość bezpośrednich relacji podróżników odwiedzających te góry. Stanowią one blisko połowę tekstu zawartego na 466 stronach książki. Na podkreślenie zasługuje fakt, że wówczas w Tatrach bywał kwiat polskiej kultury, nauki i postaci uznawane obecnie za legendy taternictwa.

Czytaj więcej

Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego

Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego Tatrzański Park Narodowy jest jedynym polskim parkiem, który w sposób widoczny i godny najwyższego uznania dba o rozwój swego działu wydawniczego. Książki i czasopisma ukazujące się pod szyldem parku narodowego lub choćby pod jego patronatem są nie tylko działaniem promocyjnym i edukacyjnym, ale przede wszystkim wypełnianiem statutowej misji dbałości o zachowanie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego regionu, w którym park funkcjonuje. Bez wątpienia TPN wywiązuje się z tego zadania wzorowo, deklasując pozostałe parki. Trudno w skromnej publikacji podsumować wszystkie wydawnicze osiągnięcia TPN, ponieważ każdego roku pojawia się kilka ważnych dla regionu książek. Z bogatego dorobku wybraliśmy więc kilka wydawnictw, które zaprezentujemy nieco szerzej. Przegląd zaczniemy od kwartalnika "Tatry". Ukazuje się on już od wielu lat, ale w początkach XXI w. otrzymał formułę godną najpoważniejszych czasopism. Pismo jest dystrybuowane w całym kraju, co w przypadku wydawnictw parków narodowych jest ewenementem. Ale powodów do chwały jest więcej. Na 126 stronach znajdziemy prawdziwą obfitość wiedzy o Tatrach i Podhalu. Drobne informacje i duże teksty o przyrodzie, turystyce, kulturze, sztuce i historii terenu szczelnie wypełniają pismo, a ich poziomu mogłyby pozazdrościć komercyjne wydawnictwa bez opamiętania zalewające rynek. Podobnie zresztą jest z szatą graficzną "Tatr". Okładki zawsze przyciągają wzrok, fotografie ilustrujące środek każdego numeru zawsze stoją na wysokim poziomie. Do tego liczne ryciny, zdjęcia archiwalne, reprodukcje obrazów, szkiców, map itp. Kwartalnik daje niezwykłą przyjemność obcowania z górami, nawet jeśli jest się właśnie kilkaset kilometrów od nich. A wszystko to za jedyne 9,90 zł.

Czytaj więcej

Migracje ptaków

Migracje ptaków J. Elphick (red.) Muza 2007 Wędrówki ptaków budzą zainteresowanie naukowców i amatorów ich obserwacji od dziesięcioleci. Ponad sto lat temu rozpoczęto znakowanie ptaków z użyciem aluminiowych obrączek z niepowtarzalnym numerem. Obecnie metody badań idą jeszcze dalej i prócz wciąż powszechnie stosowanego obrączkowania coraz częściej zakłada się ptakom nadajniki radiowe. Uzyskiwane w ten sposób informacje pozwalają nie tylko na ustalenie tras przelotów, ale również pór dnia i nocy preferowanych do wędrówki. Dzięki najnowszym metodom naukowcy zyskują wiedzę o czasie pokonywania szlaków migracyjnych, liczących nieraz wiele tysięcy kilometrów. Bez tych badań nie byłoby również możliwe wydanie bardzo ciekawej książki, którą z angielskiego przełożył znany ornitolog pracujący na Wydziale Leśnym SGGW, dr Marek Keller.

Czytaj więcej

Przyroda Lasów Kujawsko-Pomorskich

Przyroda Lasów Kujawsko-Pomorskich OW Forest 2008 Młoda oficyna powoli przyzwyczaja nas do bardzo wysokiego poziomu. Tym razem oddała w nasze ręce dwujęzyczny (polsko-angielki) album przedstawiający uroki toruńskiej RDLP na fotografiach wykonanych przez blisko 30 autorów. Po lekturze rzeczywiście ma się ochotę na wycieczkę w ten zakątek kraju. RDLP w Toruniu pokazała jak niewiele potrzeba, by stworzyć dzieło ponadczasowe, którego użyteczność może trwać długie lata. Po pierwsze, każde z nadleśnictw znalazło w książce swoje miejsce. Nikogo szczególnie nie wyróżniono, nikogo nie pominięto. A po drugie, i tu proszę wybaczyć szczerość, dobrze się stało, że po słowie wstępnym zabrakło podpisu (z imienia i nazwiska) dyrektora RDLP. Przy dzisiejszych wichrach wiejących tuż po wszelkich przesileniach politycznych, nie trudno o utratę stanowiska. I choć nikomu tego nie życzę, to gdyby tak się stało, książka zachowa aktualność i może być wykorzystywana przez następcę.

Czytaj więcej