strona główna

Co warto przeczytać

Ruda a zielona

Ruda a zielona A. Podgórski (red.) Rudzkie Towarzystwo Przyjaciół Drzew 2008 Na nasze łamy rzadko trafiają książki o wyraźnie lokalnym charakterze. Wyjątkiem są może monografie historyczno-przyrodnicze nadleśnictw. Tę, będącą owocem starań lokalnego stowarzyszenia ze Śląska, postanowiliśmy jednak zaprezentować. Bohaterem książki jest miasto - Ruda Śląska, które mimo że położone w przemysłowej aglomeracji, okazuje się całkiem bogate w zieleń miejską (stąd tytuł). Autorzy postanowili pokazać, że ich uprzemysłowione miasto swoje korzenie ma jednak w przyrodzie, której skrawki - choć porozrzucane po różnych dzielnicach - przetrwały do dziś i warte są poznania, tym bardziej że kryją w sobie czasem zaskakująco bogaty świat dzikich stworzeń.

Czytaj więcej

Lasy Polski

Lasy Polski Edward Marszałek (tekst) OW Multico 2008 Prezentowana książka jest kolejnym wydanym na dobrym poziomie albumem przyrodniczym Oficyny Wydawniczej Multico. Na blisko 250 stronach prezentuje różnorodność polskich lasów. Wycieczkę po ostępach zaczynamy nad morzem, wśród przesypującego się przez sosnowy bór piasku i porastających wysoki klif sosen. Dalej trafiamy na rozległe śródleśne torfowiska, w bory bagienne i olsy, do królestwa łosi i żurawi. Kolejny rozdział prezentuje niżowe formy borów i lasów, którym od wieków charakter nadaje sosna. Chwilę później odwiedzamy już "wsłuchane w szum polskich rzek" łęgi, w których łany paproci tworzą tunele dla leniwie sączących się strumieni i rzeczek, a wśród splotów korzeni nadbrzeżnych olszy kryje się niejeden zwierz.

Czytaj więcej

Woda dla lasu, las dla wody

Woda dla lasu, las dla wody Dariusz Anderwald (red.) CEPL 2008 Kolejny, 18 już zeszyt z cyklu Studia i materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie, poświęcony został istotnemu dla współczesnego leśnictwa problemowi utrzymania i przywracania wody w lasach. Publikacja jest zbiorem artykułów prezentujących doświadczenia osób biorących udział w tegorocznej konferencji "Aktywne Metody Ochrony Przyrody w Zrównoważonym Leśnictwie". Na ponad 360 stronach zaprezentowano 28 artykułów i 5 notatek prezentujących różne aspekty problematyki. Część prac ma charakter ogólny i przedstawia relacje między lasem a wodą, problematykę małej retencji w lasach w ujęciu ogólnopolskim, metodykę ochrony obszarów podmokłych, rolę leśnych rezerwatów przyrody w utrzymaniu zasobów wodnych, a także perspektywy rozwoju działań w zakresie małej retencji w LP. Pozostałe artykuły dotyczą konkretnych przedsięwzięć i problemów. Znajdziemy wśród nich informacje o ochronie i regeneracji ekosystemów mokradłowych, ochronie starorzeczy i lasów łęgowych, badaniach roślinności leśno-torfowiskowej, sposobie szacowania objętości retencyjnej stawów bobrowych i wpływie tych gryzoni na wspomaganie renaturyzacji siedlisk podmokłych.

Czytaj więcej

Atlas roślinności lasów

Atlas roślinności lasów Leokadia Witkowska-Żuk OW Multico 2008 Ta znakomita książka ukazała się w serii "Flora Polski", jako ósmy jej tom, a patronat nad nią objęły Lasy Państwowe, Liga Ochrony Przyrody oraz Towarzystwo Przyjaciół Lasu. Na wstępie uprzedzam, że nie należy do książek tanich - 160 zł, ale warta jest znacznie więcej, aniżeli wyceniło ją Wydawnictwo. Na blisko 600 stronach otrzymujemy bowiem ogromną dawkę wiedzy botanicznej, wyłożonej przez znakomitą, emerytowaną profesor WL SGGW. To o czym koniecznie trzeba wspomnieć na wstępie, to fakt, że zawiera ona najświeższą wiedzę o zbiorowiskach i zespołach leśnych, ich zasięgach występowania, a także o ponad 500 gatunkach roślin spotykanych w polskich lasach. Uwzględnia również ich aktualny status ochronny, zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim - w ramach Dyrektywy Siedliskowej.

Czytaj więcej

Od Szkoły Szczególnej Leśnictwa do...

Od Szkoły Szczególnej Leśnictwado Wydziału Leśnego SGGW praca zbiorowa Wydawnictwo SGGW 2008 Książka jest niezwykle ciekawym zbiorem artykułów autorstwa znawców historii leśnego szkolnictwa wyższego. Inicjatorem jej powstania jest prof. Andrzej Grzywacz. Już w początkach lat 90. XX w. pojął trud zgromadzenia zespołu autorskiego, który opracowałby materiały, prezentując historię stołecznego szkolnictwa leśnego. Wówczas książki nie udało się wydać. Po kilkunastu latach przedsięwzięcie to znalazło swój szczęśliwy koniec. Tak obszernego i wszechstronnego opracowania nie ma bodaj żadna z krajowych uczelni leśnych. Po części dlatego, że nie mają one 190-letniej tradycji. Publikacja zawiera 25 artykułów autorstwa Józefa Brody, Andrzeja Grzywacza, Kazimierza Heymanowskiego, Władysława Jedlińskiego, Jana Miklaszewskiego, Mariana Nowotarskiego, Ewy Polak-Pałkiewicz, Mieczysława Sicińskiego, Bohdana Szymańskiego, Władysława Węgorka, Tadeusza Wieczorka, Edwarda Więcko, Ryszarda Zaręby i Pawła Zarzyńskiego. Część materiałów została opracowana wiele lat temu, a dziś zostały przedrukowane. Dotyczą one okresów, w stosunku do których dziś bardzo trudno byłoby ustalić fakty i odnaleźć dokumenty. Dzięki temu, że niegdyś zostały one zebrane przez znanych naukowców, obecnie mamy szansę poznać fakty sprzed wielu dziesięcioleci. Inne teksty zostały opracowane specjalnie na potrzeby tej publikacji.

Czytaj więcej

Skarby przyrody i krajobrazu Polski

Skarby przyrody i krajobrazu Polski Romuald Olaczek OW Multico 2008 Dbałość o przyrodę ma w naszym kraju długą i bogatą tradycję. Prezentowana książka nawiązuje do niej w wielu momentach, poczynając od tytułu, poprzez koncepcję, a na treści kończąc. To co w swych publikacjach zapoczątkowali profesorowie Raciborski i Szafer oraz dr Jarosz, dziś ma swą kontynuację w monumentalnej publikacji profesora Olaczka, który na 768 stronach prezentuje zróżnicowanie form krajobrazu oraz różnorodność polskiej przyrody. Punktem wyjścia dla opisów jest krajowy system terenów chronionych. Książka została podzielona na kilkanaście części, z których każda ma kilkadziesiąt rozdziałów i podrozdziałów. Być może ze względu na tę liczbę, zrezygnowano z ich numeracji. Swoje miejsce znalazły tu wszystkie parki narodowe i krajobrazowe, a także rezerwaty utworzone w ich granicach oraz wokół parków. Przykro stwierdzić, ale w książce opisano też jako istniejące rezerwaty, które nigdy nie powstały (np. Bagno Całowanie).

Czytaj więcej

Komandosi spod znaku AK

Komandosi spod znaku AK Zbigniew Zieliński Apostolicum 2008Po dziesięcioleciach przymusowego milczenia, dziś - dzięki Zbigniewowi Zielińskiemu - rozwiązał się nam worek z publikacjami poświęconymi jednym z najsłynniejszych żołnierzy i oddziałów Podziemnego Państwa Polskiego. Ludzie ci swymi bohaterskimi czynami pisali historię ziemi kieleckiej, częstochowskiej i całego narodu. Tym razem w ponad stustronicowej książce autor przybliżył nam część akcji przeprowadzonych przez partyzantkę z AK, w której służyło wielu leśników. Dodajmy od razu, że jeden z rozdziałów poświęcony jest właśnie udziałowi ludzi lasu w tych działaniach. Ale większość kart opisuje po prostu dzielnych ludzi, bez szczególnego wyróżniania ich zawodów czy przedwojennych funkcji. Bo najistotniejsze było ich poświęcenie i ofiara krwi, którą złożyli na ojczystym ołtarzu.

Czytaj więcej

Czy tur powróci do polskich lasów?

Czy tur powróci do polskich lasów? A. M. Dzieduszycki, R. Słomski, M. Ryba MiPBP w Turku 2008 Prezentowana książka jest najpełniejszym kompendium wiedzy o turze. Choć ma charakter pracy naukowej, czyta się ją z zaciekawieniem, bo nie tylko pokazuje dzisiejszy stan wiedzy o wymarłym przed niemal czterema wiekami gatunku (co już samo w sobie jest interesujące), ale również polemizuje z teoriami i tezami dotyczącymi losów tura, jego udziału w powstawaniu współczesnych ras bydła albo udziału Polaków w zagładzie gatunku. Trzeba przyznać, że materiał zgromadzony na 136 stronach jest imponujący. Większa część książki jest zbiorem wiedzy historycznej na temat turów, ich rozsiedlenia, biologii i roli w kulturze wielu rejonów świata. Ta część zawiera wiele współczesnych i archiwalnych fotografii, rycin i map. Znalazły się w niej również szczególnie ciekawe, acz z pewnością dyskusyjne rozdziały poświęcone korzyściom i zagrożeniom płynącym z projektowanego odtworzenia tura oraz wyjaśniające, dlaczego miałoby to nastąpić w Polsce. Mało tego, autorzy pokusili się nawet o wskazanie potencjalnych miejsc, w których można ich zdaniem prowadzić półdzikie hodowle turów.

Czytaj więcej

Zwierzyna gruba. Zasady prawidłowego pozyskiwania

Zwierzyna gruba. Zasady prawidłowego pozyskiwania P. Janiszewski, T. Daszkiewicz Wydawnictwo Mantis 2008 Ta niewielka 48-stronicowa książka stanowi aktualne kompendium wiedzy na temat pozyskiwania 7 gatunków ssaków, zaliczanych w Polsce do zwierzyny grubej. Jej autorami są naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, a książka jest efektem ich pracy badawczej prowadzonej w latach 2005-2008. Pokrótce omówiono w niej biologię (ze szczególnym rozwinięciem rozwoju osobniczego), ekologię i wygląd każdego z nich. Zawiera też dane o wielkości populacji i pozyskania poszczególnych gatunków w Polsce. Przedstawiona podstawowa wiedza, niezbędna w łowiectwie już na poziomie stażysty, jest kwintesencją tego, co o zwierzynie wiedzieć się powinno. Jednak dla osób z większym doświadczeniem z pewnością będzie niewystarczająca.

Czytaj więcej

Mapy Bieszczadów

Mapy Bieszczadów Wojciech Krukar Ruthenus 2007, 2008Miłośnikom najdzikszych polskich gór przedstawiamy trzy mapy, które warte są polecenia nie tylko dlatego, że prowadzą do celu. Ich dodatkowym atutem jest niezwykła praca wykonana przez Wojciecha Krukara, który zajmuje się dokumentowaniem pochodzenia nazewnictwa bieszczadzkiego. Na mapach znalazł się efekt jego badań prowadzonych pod patronatem Towarzystwa Karpackiego, czyli wiele zapomnianych lub nieznanych i, co oczywiste, nienanoszonych na inne mapy określeń odnoszących się do szczytów, dolin, polan, większych i mniejszych miejscowości, osad, przysiółków itd. Są wśród nich toponimy "odkopane" w królewskich lustracjach i innych starych dokumentach oraz ludzkiej pamięci. Ale to nie jedyny atut wydawnictw: są one przede wszystkim praktyczne i użyteczne.

Czytaj więcej

Dzika dusza koników polskich (DVD)

Dzika dusza koników polskich (DVD)P. Volponi (realizacja) Agencja Orzeł 2007 Prezentację filmu zacznijmy od tych, bez których jego powstanie byłoby niemożliwe. Są nimi władze Stacji Badawczej PAN w Popielnie i WFOŚiGW w Olsztynie. Nad całością zapanowało i przygotowanie filmu zleciło Stowarzyszenie Przyjaciół Wojnowa. Miłośnikom przyrody i fotografii przyrodniczej raczej nie trzeba przypominać kim, jest urzeczony polską przyrodą włoski fotograf Paolo Volponi. Znamy go z choćby z reportaży w "National Geographic" i albumu prezentującego bieliki. Tym razem jego uwagę zaabsorbowały koniki polskie, rasa koni przez dziesięciolecia odtwarzana przez naukowców, by jak najbardziej zbliżyć ich wygląd do wymarłych dzikich tarpanów.

Czytaj więcej

Karpackie kolejki leśne

Karpackie kolejki leśne A. Kučera, A. Bilek Ruthenus/Konting 2007 Książka ta jest jedną z niewielu, do których będę zaglądał wielokrotnie, choćby dlatego, że jest po prostu piękna. Pomysł wydania wielkiego (poszerzony format A4), ponad 400-stronicowego dzieła poświęconego wyłącznie leśnym kolejkom wąskotorowym, może wydawać się karkołomny. Jednak współpracujący ze sobą wydawcy z Krosna i Pragi zrobili z niego prawdziwą perłę historyczną i artystyczną.

Czytaj więcej

Motyle dzienne Polski

Motyle dzienne Polski J. Buszko, J. Masłowski Koliber 2008 Po kilku latach oczekiwań pojawiło się nowe opracowanie poświęcone krajowym motylom dziennym. Mamy ich, włącznie z tymi najrzadszymi, pojawiającymi się tylko od czasu do czasu, 163 gatunki. To niewiele zwarzywszy na to, że w Europie jest ich 565, a na świecie stwierdzono już 17,5 tys. Dodajmy jeszcze, że owe 163 gatunki to zaledwie 5% wszystkich krajowych motyli. Pozostałe 95% to ćmy, z których część również prowadzi dzienny tryb życia. Postępy nauk przyrodniczych weryfikują dotychczasową wiedzę o krajowych motylach. W ciągu ostatnich kilkunastu lat zmieniła się wiedza o ich występowaniu i stanie zachowania populacji, uaktualniono też nazewnictwo gatunków.

Czytaj więcej

Ptaki w twoim ogrodzie

Ptaki w twoim ogrodzie Dariusz Graszka-Petrykowski KDC 2008 Rzadki na naszym rynku przykład naprawdę praktycznej książki ornitologicznej. Choć nie jest przewodnikiem terenowym, to format i solidna oprawa sprawiają, że można spokojnie zabrać ją do ogrodu by zidentyfikować gatunek ptaka wijącego gniazdo na belce lub w krzewie. Skrócony przewodnik do rozpoznawania gatunków to zaledwie piąta część blisko dwustustronicowej publikacji. Inny rozdział pomoże czytelnikowi rozpoznać mieszkańców ogrodów na podstawie budowy gniazd oraz barwy i wielkości jaj. Pozostałą część książki spokojnie można określić mianem wszechstronnego poradnika i to na bardzo wysokim poziomie. Autor przybliża bardzo obszernie pomysły na urządzenie ogrodów z myślą o ptakach, poczynając od tego, jak zaadaptować istniejący ogród do potrzeb jego skrzydlatych mieszkańców, aż po porady dotyczące zakładania zupełnie nowych ogrodów. Wielość zaprezentowanych rozwiązań pozwala na skomponowanie ogrodu w sposób odpowiadający nie tylko ptakom, ale i ludziom. W książce znalazły się informacje, jakich gatunków roślin użyć, by zapewnić naturalne schronienia, miejsca na gniazda i oczywiście obfitość pokarmu. Różnorodność opisanych drzew, krzewów i bylin pozwala na zaplanowanie ogrodu w zgodzie z przyrodą, ale i własnym gustem. Poza tym opisano tu metody zakładania funkcjonalnych oczek wodnych, pojników, sposób konstruowania i instalowania budek, koszy, półek oraz kieszeni lęgowych.

Czytaj więcej

Leśne ślady wiary

Leśne ślady wiary E. Marszałek Ruthenus 2008 W lasach kryją się miejsca ważne z przeróżnych powodów. Jednych spotkało tu szczęście, innych tragedia, ale sposób upamiętniania tych zdarzeń od stuleci jest ten sam - stawały i wciąż stają po borach, grądach i bagnach krzyże i kapliczki. Pamięć jest ulotna i z czasem nie będziemy wiedzieli kto, dlaczego i kiedy je ustawił. Dzięki Edwardowi Marszałkowi poznajemy niebywałą historię kilkudziesięciu spośród setek takich obiektów ukrytych w lasach podległych RDLP w Krośnie. Dzięki tej książce historia każdego z nich pozostanie w ludzkiej pamięci na wieki.

Czytaj więcej

Razem na biegun

Razem na biegun (audiobook) M. Kamiński Fundacja Marka Kamińskiego 2006 Czy są jeszcze na świecie miejsca, które mają moc? Miejsca, które obdarzyć mogą człowieka swoją energią? Z których widać inne światy, inne sprawy, inny porządek rzeczy, w których człowiek odkrywa w sobie człowieka? Może są jeszcze takie miejsca na tym świecie, ale jak ich szukać? Przewodniki o nich milczą. Źródła, z których wypływa woda poznania zmieniają swoje miejsca. Raz są tu, kiedy indziej już daleko stąd. I nie ma żadnej mapy, która mogłaby nas do nich zaprowadzić. Zostają ślady i znaki. Możemy je zobaczyć, kiedy patrzymy głęboko, bardzo głęboko w siebie.

Czytaj więcej

Moje bieguny. Dzienniki z wypraw 1990-1998

Moje bieguny. Dzienniki z wypraw 1990-1998 M. Kamiński Fundacja Marka Kamińskiego 2008 W letnie upały wiele osób poszukujących ochłody powinno sięgnąć po prezentowaną książkę. To już drugie jej wydanie i nie należy się temu dziwić, bo czytanie o mrozach i zmaganiu ludzi z najtrudniejszymi warunkami pogodowymi, jakie można spotkać na Ziemi, bardzo wciąga. Marek Kamiński opisuje rzeczy bardzo odległe większości z nas. Odległe nie tylko geograficznie, ale przede wszystkim mentalnie. Któż bowiem miał okazję samotnie przemierzać setki kilometrów lodowej krainy, ciągnąc kilkudziesięciokilogramowe sanie, wiedząc, że jest zdany wyłącznie na siebie?

Czytaj więcej

Jodła - Ekologia. Zagrożenia. Hodowla

Jodła - Ekologia. Zagrożenia. HodowlaE. Bernadzki PWRiL 2008 Tom poświęcony jodle to kolejna pozycja w serii "Drzewa naszych lasów". Książka jest typowym podręcznikiem przeznaczonym dla leśników, poświęconym jednemu z najpiękniejszych drzew leśnych w Europie, należącemu do głównych gatunków tworzących nasze lasy, odgrywającemu szczególną rolę w lasach górskich i wyżynnych. Rola i znaczenie jodły w lasach Polski jest złożona, w ostatnich wiekach ulega cyklicznym zmianom. W ostatnich dekadach możemy mówić o zmniejszaniu się powierzchni i zbyt małym udziale jodły w polskich drzewostanach oraz niedocenianiu roli, jaką powinna pełnić na pewnych siedliskach. Już na początku ubiegłego wieku zaczęto zwracać uwagę na znikanie jodły, a w 1921 r. Stanisław Sokołowski pisał w swoim podręczniku o usilnej dążności, aby powrócić jodle utracone stanowisko. Zmniejszanie się jej udziału w lasach Polski i Europy jest notowane od ponad 200 lat. W XX w. udział jodły w drzewostanach spadł w Polsce o połowę, a w Niemczech o ok. 60-70%. Doprowadziło to do tego, że obecnie drzewostany jodłowe to niewiele ponad 2% powierzchni naszych lasów (135 716 ha), co wzbudza duży niepokój leśników o przyszłość gatunku.

Czytaj więcej

Sosna zwyczajna. Hodowla i ochrona

Sosna zwyczajna. Hodowla i ochrona T. H. Puchniarski PWRiL 2008 Książka otwiera cykl wydawnictw "Drzewa polskich lasów", w którym specjaliści (przede wszystkim praktycy) będą prezentować najważniejsze zagadnienia związane z hodowlą i ochroną najważniejszych gatunków drzew. Zarówno ta, jak i wszystkie kolejne nie będą typowymi monografiami gatunku, w których specjalizuje się Instytut Dendrologii PAN w Kórniku. Będą to raczej poradniki skierowane przede wszystkim do leśników, zawierające informacje o tym, jak prowadzić gatunki prezentowanych drzew, by w przyszłości otrzymać z nich jak najlepszej jakości surowiec. Stąd w książce znalazły się obszerne rozdziały poświęcone produkcji materiału rozmnożeniowego, hodowli drzewostanów z uwzględnieniem różnic wynikających z siedliska czy zabiegom pielęgnacyjnym prowadzonym w drzewostanach różnych klas wieku. Poza tym książka podpowiada, w jaki sposób pielęgnować siedliska porośnięte sosną i jak przebudowywać drzewostany.

Czytaj więcej

Drzewa iglaste i owady na nich żerujące

Drzewa iglaste i owady na nich żerujące J. Stocki, S. Kenelski, R. Dzwonkowski OW MULTICO 2008Popularność potężnej książki ("Drzewa iglaste i owady na nich żerujące" - 2000 i 2005 r.), poświęconej owadom żerującym na drzewach iglastych, zachęciła wydawnictwo do wydania kolejnej publikacji adresowanej do leśników i miłośników lasu. Jest to kieszonkowy przewodnik, oparty na materiale zawartym we wspomnianej książce, noszący dokładnie ten sam tytuł. Tym razem Jacek Stocki - autor tekstu i pracownik DGLP - ograniczył nieco zawartość książki, umieszczając w niej bardzo ogólne opisy gatunków. Jak pisze we wstępie, opisy bardziej szczegółowe można znaleźć w licznejliteraturze entomologicznej. Zespół autorski postanowił skupić uwagę odbiorców na ilustracjach umożliwiających rozpoznanie gatunków. Nieocenioną pomocą w tym względzie są fotografie Stanisława Kinelskiego i rysunki Roberta Dzwonkowskiego. Zaprezentowano na nich zarówno owady w różnych stadiach rozwojowych, jak i żerowiska oraz uszkodzenia równych części roślin.

Czytaj więcej